Topbeul van Anfal-genocide op Koerden gearresteerd in Irak

Irak heeft Hajaj Ahmed Hardan al-Tikriti gearresteerd, de man die beschuldigd wordt van het leiden van martelingen en executies in de beruchte Nugra Salman-gevangenis tijdens de Anfal-genocide op de Koerden eind jaren ’80. De arrestatie werd donderdag bekendgemaakt door het kantoor van de Iraakse First Lady, Shanaz Ibrahim Ahmed. Volgens Pari Nuri, adviseur van het Iraakse presidentschap, kwam de aanhouding tot stand na acht maanden intensieve samenwerking met de nationale veiligheidsdienst.

Tikriti, afkomstig uit de al-Bunasr-stam die nauwe banden had met voormalig dictator Saddam Hussein, zou enkele dagen eerder zijn opgepakt. Vanwege lopende onderzoeken is niet bekendgemaakt waar hij zich tot voor kort schuilhield.

Nugra Salman: symbool van gruwel en onderdrukking
Tijdens de Anfal-campagne in 1988 voerde het regime van Saddam Hussein een systematische campagne uit tegen Koerdische dorpen. Duizenden mannen werden geëxecuteerd, terwijl vrouwen, kinderen en ouderen werden gedeporteerd naar gevangenissen zoals Nugra Salman in de zuidelijke woestijn van Irak, nabij de Saoedische grens.

Overlevenden herinneren Nugra Salman als een hel op aarde. Dagelijkse mishandeling, honger en angst domineerden het leven binnen de muren. Tikriti werd gezien als het gezicht van deze wreedheid. “Hij schopte gevangenen totdat ze stopten met ademen,” aldus onderzoeker Omar Mohammed, die jaren getuigenissen van Anfal-slachtoffers heeft verzameld.

Bewijs stapelt zich op
In 2017 doken in Basra zeldzame zwart-witfoto’s van Tikriti op, gedeeld door een man die beweerde hem via een kennis te hebben leren kennen. Op de beelden was Tikriti te zien terwijl hij een levende slang opat en een schorpioen doorslikte. “Zijn ogen straalden pure wreedheid uit,” schreef een verslaggever van Rudaw die de foto’s inzag.

Om de identiteit te verifiëren, reisden journalisten naar de ruïnes van de gevangenis, waar nog steeds Koerdische inscripties in de muren gekrast staan. Een lokale bewoner, Azab Shamari, herkende Tikriti direct: “Die dikke, kleine man, dat is hem. Hij reed in een witte Land Cruiser en een rode ’85 Super.”

Vijf overlevenden van Nugra Salman, allen gearresteerd na de chemische aanval op Halabja in 1988, beschreven onafhankelijk van elkaar zijn uiterlijk nog vóór ze de foto’s zagen. Na het bekijken wezen ze stuk voor stuk dezelfde man aan. “Dat is hem,” zei Mohammed, een van de overlevenden. “We kunnen hem nooit vergeten.”

Een begin van gerechtigheid
Meer dan 182.000 Koerden werden gedood tijdens de Anfal-operaties, waarbij ook meer dan 4.500 dorpen met de grond gelijk werden gemaakt. De aanval op Halabja met chemische wapens was het dodelijke sluitstuk van de campagne. De Iraakse Federale Hoge Raad heeft de Anfal erkend als genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Toch wachten veel overlevenden nog steeds op compensatie en erkenning.

Op donderdag, de 42ste herdenking van de fase waarin circa 8.000 leden van de Barzani-stam werden omgebracht, kwam de arrestatie van Tikriti voor velen als een symbolisch moment.

“We hebben tientallen jaren op dit moment gewacht,” zei Salman, een overlevende van Nugra Salman. Het kantoor van de First Lady roept families van slachtoffers en voormalige gevangenen op zich te melden met bewijsmateriaal. “Dit is slechts het begin,” aldus onderzoeker Omar Mohammed. “Er zijn nog veel daders wiens namen we niet kennen of wiens misdaden nog steeds onder het zand verborgen liggen.”