Terugkeer naar Afrin komt op gang, maar ontheemden blijven bang voor veiligheid

In noordoost-Syrië worden de eerste praktische stappen gezet voor de terugkeer van Koerdische families naar Afrin, als onderdeel van een nieuw akkoord tussen de Koerdisch geleide Syrian Democratic Forces (SDF) en Damascus. Terwijl de voorbereidingen lopen, zeggen veel ontheemden dat angst en onzekerheid hen tegenhouden om daadwerkelijk terug te gaan.

Ontheemden: vrees voor geweld en uitzetting
Zakiya Mustafa Murad, een ontheemde uit Afrin, vertelde dat veiligheid haar grootste zorg blijft. Ze zei bang te zijn voor de bewegingen van gewapende groepen en voor het risico op geweld, doodslag of opnieuw uit het gebied worden verdreven. Die angst wordt gedeeld door andere ontheemden die jarenlang meerdere keren hun huis moesten verlaten.

‘Mijn huis is bezet’
Aras Shukri, eveneens ontheemd, wees op de aanhoudende aanwezigheid van gewapende groepen die gelinkt worden aan Syrische legerstructuren in Afrin. Volgens hem is de kernvraag praktisch én gevaarlijk: wat doe je als je terugkeert en je woning bezet blijkt? Shukri zei dat er eerder sprake was van moorden, intimidatie en plundering, en dat veel mensen juist vertrokken om hun waardigheid en veiligheid te beschermen.

Turkije-gelinkte facties blijven gevoelig punt
In de berichtgeving worden onder meer de Suleiman Shah Division (al-Amshat) en de Hamza Division (al-Hamzat) genoemd. Dit zijn door Turkije gesteunde gewapende facties die volgens de informatie weerstand hebben geboden tegen integratie in de nieuwe militaire structuur in Syrië, die ontstond na het vertrek van Bashar al-Assad. Voor veel Afrin-families zijn deze groepen een direct symbool van onveiligheid.

Afrin en herhaalde ontheemding sinds 2018
Afrin, een overwegend Koerdisch gebied in het noordwesten van Syrië, kent al jaren een patroon van herhaalde ontheemding. Veel families vluchtten in 2018 tijdens het Turkse offensief en raakten later opnieuw ontheemd door wisselende machtsverhoudingen en nieuwe geweldsgolven. Dit jaar volgde opnieuw een vluchtgolf in de context van gevechten tussen de overgangsautoriteiten en Koerdische krachten in Noord- en noordoost-Syrië.

Mensenrechtenrapporten over misstanden
Internationale organisaties hebben volgens de berichtgeving schendingen vastgelegd tegen de Koerdische bevolking die achterbleef, waaronder plundering, inbeslagname van eigendommen en mishandeling door gewapende groepen. Die ervaringen wegen zwaar mee in de terugkeerbeslissing: zelfs als er een akkoord op papier ligt, vragen gezinnen om garanties die ook in de praktijk voelbaar zijn.

Afrin Human Rights Organization: ‘situatie is veranderd’
Ibrahim Sheikho, directeur van de Afrin Human Rights Organization, erkent dat de angst begrijpelijk is, maar stelt dat de omstandigheden inmiddels anders liggen. Volgens hem bevat het akkoord garanties en is er nu een georganiseerder veiligheidskader. Hij wijst erop dat er eerder ongecontroleerde facties waren, terwijl er nu sprake zou zijn van “General Security” die toezicht houdt.

Terugkeer is kernclausule in SDF–Damascus-akkoord
De terugkeer van ontheemden is een van de belangrijkste onderdelen van het recent aangekondigde akkoord tussen de SDF en Damascus, dat na weken van gevechten internationaal werd bemiddeld. Het akkoord is bedoeld om het geweld te stoppen en om civiele en militaire structuren in Rojava geleidelijk onder staatsautoriteit te integreren, terwijl de rechten van lokale gemeenschappen meegenomen moeten worden.

Nieuwe ontheemding na offensief in januari
De meest recente vluchtgolf volgde na een groot offensief midden januari door het Syrische leger en gelieerde troepen tegen de SDF. De gevechten breidden zich uit naar meerdere provincies, waaronder delen van Aleppo, Deir ez-Zor, Raqqa en Hasakah, voordat de partijen een deal aankondigden om de vijandelijkheden te beëindigen.

400 families klaar, datum nog niet vastgelegd
Farida Ibo, lid van de commissie die de terugkeer van Afrin-ontheemden begeleidt binnen de Koerdische Autonome Administratie, zei dat er logistiek wordt gewerkt aan het eerste konvooi. Volgens haar zijn voorbereidingen getroffen voor de terugkeer van 400 families, afkomstig uit onder meer Mabata, Jindires en Shiye. Een exacte datum is nog niet bepaald omdat procedures en veiligheidsafspraken nog worden afgerond.

Ongeveer 50.000 Afrin-ontheemden in Hasakah
Lokale officials schatten dat circa 50.000 ontheemden uit Afrin momenteel verspreid over de provincie Hasakah wonen, verdeeld over ongeveer 150 opvanglocaties en particuliere woningen. De terugkeeroperatie zal daardoor niet alleen een veiligheidsvraagstuk zijn, maar ook een logistieke uitdaging waarbij bescherming, eigendomsrechten en basisvoorzieningen centraal staan.