Koerdische partijen in Rojhelat verenigen zich in historische alliantie voor rechten en zelfbeschikking
Vijf Koerdische oppositiepartijen in Iran hebben zondag de oprichting aangekondigd van een nieuwe politieke alliantie, bedoeld om hun verzet tegen de Islamitische Republiek te coördineren en de Koerdische roep om zelfbeschikking kracht bij te zetten. De samenwerking ontstaat terwijl de spanningen tussen Iran en de Verenigde Staten opnieuw oplopen en de dreiging van militair ingrijpen boven de regio hangt.
De nieuwe coalitie, die de naam Alliance of Political Forces of Iranian Kurdistan draagt, brengt onder meer de Democratische Partij van Iraans Koerdistan (PDKI), PJAK, PAK, Komala en Khabat samen. Volgens Mohammad Nazif Qadri, lid van het uitvoerend comité van de PDKI, werd het besluit genomen na overleg tussen de leiders van alle vijf partijen over de politieke situatie in Iran en het Koerdische gebied in het westen van het land.
De PDKI voert al sinds de Iraanse Revolutie van 1979 een gewapende en politieke strijd tegen Teheran. De partij schaarde zich ook achter de landelijke protestbewegingen van de afgelopen jaren, die hardhandig door de autoriteiten werden neergeslagen.
In een gezamenlijke verklaring stellen de partijen dat zij zich baseren op ‘de geschiedenis van onze strijd’ en dat de huidige omstandigheden om nauwere samenwerking vragen. Volgens de alliantie heeft het regime in Teheran ‘geen politieke legitimiteit meer’, maar blijft het overeind door de verdeeldheid onder oppositiegroepen.
‘Gebrek aan legitimiteit’
Het doel van de samenwerking is, zo schrijven de partijen, ‘grotere eenheid en gezamenlijke strijd’ om de Koerdische politieke beweging in Iran te versterken, rechten en vrijheden voor de Koerdische bevolking veilig te stellen en invloed uit te oefenen op de toekomstige inrichting van Iran. De alliantie spreekt expliciet van het streven naar zelfbeschikking voor de Koerden en naar een ‘nationaal en democratisch bestuur’ gebaseerd op hun politieke wil.
Tegelijkertijd zoeken de partijen nadrukkelijk aansluiting bij bredere oppositiebewegingen in Iran. Zij spreken steun uit voor ‘de algemene onvrede van de volkeren van Iran’ en benadrukken de noodzaak van samenwerking met civiele en politieke krachten elders in het land. Vrije verkiezingen, gelijke rechten voor etnische en religieuze gemeenschappen en een seculier, democratisch systeem behoren tot de kernpunten.
Regionale spanningen als katalysator
De aankondiging valt samen met een nieuwe escalatie tussen Teheran en Washington. Een tweede ronde indirecte nucleaire gesprekken, bemiddeld door Oman, leverde deze week geen doorbraak op. De Verenigde Staten hebben extra marineschepen en gevechtsvliegtuigen naar de regio gestuurd, terwijl Iran militaire oefeningen uitvoerde en tijdelijk delen van de Straat van Hormuz afsloot, een cruciale route voor ongeveer een vijfde van de mondiale oliehandel.
De Amerikaanse president Donald Trump dreigde eerder deze maand met militair optreden als er geen nieuw nucleair akkoord komt, en gaf Teheran een ultimatum van tien tot vijftien dagen om tot een overeenkomst te komen. Inmiddels wordt openlijk gesproken over mogelijke ‘beperkte’ aanvallen.
Koerdische regio benadrukt neutraliteit
De autoriteiten van de Koerdische Autonome Regio in Irak reageerden terughoudend op de vorming van de alliantie. In een verklaring stelde het ministerie van Binnenlandse Zaken dat de regio ‘een factor van stabiliteit en vrede’ wil blijven en niet zal toestaan dat haar grondgebied wordt gebruikt voor acties tegen buurlanden, een duidelijke poging om spanningen met Teheran te vermijden.
Verzwakte positie van Iran
De nieuwe Koerdische samenwerking komt op een moment dat de regionale invloed van Iran onder druk staat. Israëlische militaire operaties sinds de Gaza-oorlog van 2023 hebben de leiding van Hezbollah in Libanon zwaar verzwakt. Ook de val van het Syrische regime van Bashar al-Assad heeft de logistieke aanvoerlijnen van Teheran ontregeld. Een kort maar hevig conflict tussen Iran en Israël eerder dit jaar legde bovendien de kwetsbaarheid van Iran bloot, nadat Israëlische luchtaanvallen tientallen hoge commandanten en wetenschappers doodden.
Voor Koerdische oppositiegroepen lijkt de huidige geopolitieke onrust een zeldzaam momentum. Sommige Koerdische denkers spreken al langer van ‘kritieke omstandigheden’ waarin de machtsstructuur in Teheran zou kunnen verzwakken, een scenario waarop zij voorbereid willen zijn.
Of de nieuwe alliantie daadwerkelijk tot meer politieke of militaire slagkracht leidt, blijft vooralsnog onzeker. Maar de timing onderstreept dat interne oppositie en internationale druk op Iran elkaar steeds nadrukkelijker beginnen te raken.
