Koerdische boeren wederom onder druk gezet door Iraakse autoriteiten
Koerdische boeren in een plaats ten noorden van de provincie Kirkuk slaan alarm: zij zeggen dat zij alleen hun huidige oogst mogen binnenhalen als zij een schriftelijke verklaring tekenen waarvan zij vrezen dat die hun eigendomsrechten ondergraaft. Het gaat om landbouwgrond in Pirde (Altun Kupri), waar het Iraakse leger hen zondagochtend verhinderde om hun velden te bewerken.
Controversiële ‘belofte’ als voorwaarde voor toegang tot het land
Volgens de boeren eisen Iraakse militairen dat zij een document ondertekenen voordat zij hun maïsvelden verder mogen oogsten. Boerenleider Ibrahim verklaarde tegenover Rudaw dat zij daartoe niet bereid zijn. In zijn ogen zou een handtekening neerkomen op het afstand doen van eigendom, terwijl de boeren officiële eigendomsaktes bezitten die hun rechten op het land bevestigen. Desondanks blijven legerunits ter plaatse en blokkeren zij de toegang tot de velden, waardoor de oogst dreigt verloren te gaan.
Arabische claim op basis van Baath-akte
De spanning liep op in de nacht van zaterdag op zondag, toen Iraakse veiligheidsdiensten Pirde binnentrokken en Koerdische boeren dwongen hun werkzaamheden te staken. Aanleiding was een Arabische man uit de noordelijke provincie Nineveh, die aanspraak maakt op hetzelfde perceel. Hij beroept zich op een eigendomsdocument uit de Baath-periode en claimt dat de grond hem toebehoort. Daarmee haakt de kwestie rechtstreeks in op de oude strijd rond Baath-era landpolitiek in de zogeheten betwiste gebieden.
Lokale bestuurders vragen om definitieve oplossing
Abdulmutalib Najmaddin, bestuurder van het subdistrict Pirde, verklaarde zondag dat er aanvankelijk een voorlopige gerechtelijke uitspraak lag in het voordeel van de Arabische eiser. Die beslissing is volgens hem later weer ingetrokken, waarna de Koerdische eigenaars opnieuw groen licht kregen om hun gewassen te oogsten. Tegelijkertijd benadrukt hij dat het geschil structureel moet worden opgelost, omdat de situatie anders blijft escaleren. Twee Koerdische boeren vertelden daarnaast dat zij door Iraakse officieren fysiek zouden zijn mishandeld, wat de spanningen op lokaal niveau verder opvoert.
Erfenis van arabisering en landonteigening in Kirkuk
Het conflict rond Pirde staat niet op zichzelf. De regio Kirkuk en andere betwiste gebieden kennen een lange geschiedenis van landonteigening en gedwongen demografische veranderingen ten nadele van Koerdische gemeenschappen. In 1975 verklaarde het Baath-regime meerdere Koerdische dorpen tot “verboden oliezone” en werden bewoners hun grondrechten ontnomen. Twee jaar later droeg het Revolutionaire Hooggerechtshof van het Baath-regime grote delen van deze gronden over aan Arabische kolonisten. De claim van de man uit Nineveh, gebaseerd op een oud Baath-document, past direct in deze erfenis.
Artikel 140: beloofd rechtsherstel, uitgestelde uitvoering
Na de val van het regime in 2003 werd in de Iraakse grondwet Artikel 140 opgenomen, dat expliciet bedoeld was om deze demografische ingrepen terug te draaien. De bedoeling was dat onteigende Koerden en Turkmenen hun rechten en gronden zouden kunnen terugkrijgen. In de praktijk stokt de uitvoering echter al jaren. Wetten en procedures die Baath-beleid moeten corrigeren blijven hangen in politieke en institutionele traagheid, terwijl boeren in de tussentijd seizoen na seizoen inkomen verliezen.
Nieuwe teruggavewet en blijvende onzekerheid voor boeren
In januari nam het Iraakse parlement een wet aan voor landrestitutie, gericht op teruggave van geconfisqueerde eigendommen van Koerden en Turkmenen uit de Baath-periode. Het gaat om ongeveer 300.000 dunam, circa 750 vierkante kilometer, op basis van de Iraakse definitie van 2.500 vierkante meter per dunam, in Kirkuk en andere betwiste gebieden. Deze wet bouwt voort op een besluit van de federale regering van juli 2023, waarin een reeks Baath-decreten formeel werd ingetrokken. Het wetsvoorstel is inmiddels doorgestuurd naar de Iraakse Raad van State voor beoordeling en zal daarna aan de ministerraad worden voorgelegd voor definitieve goedkeuring.
Zolang de grondwet en deze nieuwe wetten in de praktijk echter niet volledig worden toegepast, blijft de werkelijkheid voor boeren onveranderd: oogstperiodes worden keer op keer verstoord, juridische onzekerheid blijft bestaan en Koerdische boeren in plaatsen als Pirde dragen de directe economische gevolgen van een conflict dat officieel allang zou moeten zijn opgelost.
