Jina Mahsa Amini: drie jaar later, een naam die niet sterft
Vandaag, 16 september 2025, is het exact drie jaar geleden dat Jina Mahsa Amini werd vermoord door de Iraanse moraalpolitie. Haar naam is sindsdien een wereldwijd symbool geworden van verzet tegen onderdrukking, vrouwenhaat, en anti-Koerdisch geweld. Maar vooral binnen de Koerdische gemeenschap leeft Jina voort als meer dan een slachtoffer: zij is een martelares voor Koerdische identiteit, vrouwelijk verzet en vrijheid. Haar dood markeerde het begin van een ongeziene volksopstand in Iran en liet diepe sporen na in het bewustzijn van miljoenen. We herdenken haar niet alleen omdat ze onschuldig was, maar omdat zij symbool werd van een systeem dat al decennialang lichamen onderdrukt en identiteiten uitwist.
De moord op Jina Mahsa
Op 13 september 2022 werd de 22-jarige Jina Mahsa Amini, een Koerdische vrouw uit Saqqez (in het Koerdische oosten van Iran), gearresteerd in Teheran door de zogeheten ‘Guidance Patrol’, de moraalpolitie van de Islamitische Republiek Iran. De officiële reden? Het ‘onjuist dragen van de hijab’. Getuigen en medepassagiers zeiden dat ze hardhandig werd gearresteerd, geslagen in het busje, en vervolgens in een politiegebouw mishandeld. Enkele uren later belandde ze in coma. Drie dagen later, op 16 september 2022, stierf ze in het ziekenhuis. Foto’s van haar met buisjes in haar neus, blauwe plekken en bloeduitstortingen circuleerden online en leidden tot wereldwijde woede.
Waarom Jina Mahsa écht vermoord is
Veel mensen, met name in westerse media, focusten op het feit dat ze werd opgepakt omwille van haar hoofddoek. Maar die uitleg is slechts een fragment van de waarheid. Jina werd gearresteerd als Koerdische vrouw in Teheran, waar Koerden onder extra toezicht staan. Haar Koerdische naam, Jina, mocht niet eens op haar identiteitskaart staan, de overheid dwong haar familie de naam “Mahsa” te gebruiken, een naam die de staat wel acceptabel achtte. Volgens Koerdische activisten werd ze niet alleen gezien als een vrouw die de kledingregels schond, maar als een Koerdische vrouw die door haar bestaan de homogeniteit van de Iraanse staat uitdaagde.
De dubbele onderdrukking die zij ervoer, als vrouw én als Koerd, maakte haar tot een doelwit van het systeem. Verschillende Koerdische mensenrechtenorganisaties, waaronder Hengaw, benadrukten dit al vroeg: “Dit is niet alleen een vrouwenkwestie of een islamitische kwestie. Dit is een Koerdische kwestie.”
De nasleep: van Saqqez tot aan New York
De dood van Jina ontketende massale protesten in Iran, eerst in Koerdistan (Rojhilat), waar haar begrafenis op 17 september 2022 uitmondde in een volksopstand, en daarna in steden als Teheran, Tabriz, Mashhad en Isfahan. De slogan “Jin, Jiyan, Azadî” (Vrouw, Leven, Vrijheid), afkomstig uit de Koerdische vrouwenbeweging in Rojava, werd wereldwijd overgenomen. Het was voor het eerst dat de etnische, gender- en sociale onderdrukking in Iran zo massaal werd uitgedaagd.
In Koerdistan werd zwaar geweld gebruikt: volgens rapporten zijn honderden demonstranten gedood, duizenden gearresteerd en zijn dorpen in Rojhilat belegerd. Maar het protest stierf niet. Het vond zijn weg naar de internationale gemeenschap. In Parijs, Toronto, Londen en New York marcheerden duizenden in solidariteit. De VN, Amnesty International en Human Rights Watch vroegen aandacht voor de situatie in Iran, mede dankzij Koerdische en Iraanse activisten in de diaspora.
Waarom haar dood ons blijft achtervolgen
Jina’s dood was geen toeval. Het was de uitkomst van een systeem dat vrouwen marginaliseert, Koerden onderdrukt en afwijking criminaliseert. Wat haar verhaal zo krachtig maakt, is dat het universeel werd zonder zijn Koerdische kern te verliezen. Ze werd het gezicht van een opstand die voortleeft in liederen, muurschilderingen, documentaires en publieke debatten. Haar naam wordt gezongen in voetbalstadions, geschreven op muren en gedragen in de harten van vrouwen en minderheden wereldwijd.
Voor Koerden is de herinnering aan Jina ook een herinnering aan het grotere onrecht: de ontkenning van identiteit, de onderdrukking van moedertaal en cultuur, de systematische repressie van jonge Koerdische levens. Daarom blijft haar naam opduiken in protesten tegen bombardementen in Shengal, tegen executies in Sanandaj, tegen het verbod op Koerdische partijen in Turkije en de marginalisering van Koerden in Syrië.
Een strijd die doorgaat
Drie jaar na haar dood is Jina Mahsa Amini niet vergeten. Haar naam leeft voort in de strijd van Koerden, vrouwen en onderdrukten wereldwijd. Voor ons als Koerden is haar verhaal een herinnering aan de noodzaak van solidariteit, zichtbaarheid en verzet. Platforms als Koerdistan Vandaag blijven haar naam noemen, niet alleen op 16 september, maar elke dag dat onrecht plaatsvindt. Want zoals haar naam Jina betekent in het Koerdisch: leven, en haar leven is voor altijd verweven met dat van ons.
