Iran voert tolsysteem in Straat van Hormuz volledig uit

>>> Volgens Teheran betalen schepen gemiddeld tussen de 1,5 en 2 miljoen dollar per passage, terwijl betalingen ook in cryptomunten, goederen of ruilconstructies kunnen plaatsvinden.

Iran heeft bevestigd dat het heffen van doorgangskosten voor schepen in de Straat van Hormuz nu volledig operationeel is. Volgens Iraanse parlementaire kring worden schepen gemiddeld tussen de 1,5 en 2 miljoen dollar per passage in rekening gebracht. Tegelijk is een formeel beheersysteem ingevoerd dat onder toezicht staat van de Opperste Nationale Veiligheidsraad.

Beheer via speciaal kader
Volgens de Iraanse uitleg is het tolsysteem inmiddels overgegaan van planvorming naar daadwerkelijke uitvoering. Voor het beheer van dit systeem is een aparte structuur opgezet, in samenwerking met het ministerie van Economie. De opbrengsten worden volgens de begrotingswet in de staatskas gestort en daarna toegewezen aan vastgelegde uitgavenposten.

12-puntenplan vormt de basis
De huidige uitvoering bouwt voort op een eerder uitgewerkt twaalfpuntenplan voor het beheer van de Straat van Hormuz. Dat plan werd eerder dit jaar besproken tijdens bezoeken van Iraanse parlementaire commissies aan Bandar Abbas en de zeestraat. Volgens Teheran vormt dit nu de bestuurlijke basis van het systeem.

Betalen kan op meerdere manieren
Opvallend is dat de betalingen niet uitsluitend in geld worden gedaan. Een deel van de doorgangskosten wordt volgens Iran voldaan in Tether, de aan de dollar gekoppelde cryptomunt. Andere betalingen gebeuren in goederen of via ruilconstructies. In dat model leveren sommige schepen lading of diensten in plaats van een directe financiële betaling, waarna de geschatte waarde daarvan van het verschuldigde bedrag wordt afgetrokken.

Sancties drukken zwaar op systeem
De keuze voor cryptobetalingen en ruilconstructies lijkt samen te hangen met de economische druk waaronder Iran opereert. Door zware Amerikaanse sancties en financiële blokkades zoekt Teheran naar manieren om waarde te innen zonder afhankelijk te zijn van gewone dollarbetalingen via het internationale banksysteem. Voor rederijen met informele handelsbanden met Iran kan zo’n systeem tegelijk een politieke uitweg bieden.

Scheepvaart al eerder omgeleid
Sinds maart worden schepen volgens internationale maritieme berichtgeving al omgeleid van de gebruikelijke vaarroutes in de Straat van Hormuz naar een alternatief traject dichter langs de Iraanse kust, tussen de eilanden Qeshm en Larak. Daar worden schepen gecontroleerd op nationaliteit, eigendom, lading en bemanning voordat doorgang wordt toegestaan.

Van tijdelijke maatregel naar vaste structuur
Met de invoering van een officieel beheerskader lijkt Iran duidelijk te maken dat het de controle over de zeestraat niet langer ziet als een tijdelijke crisismaatregel. Het systeem krijgt nu een institutionele vorm en lijkt bedoeld om langdurig deel uit te maken van de Iraanse economische en strategische koers.

Juridische spanningen blijven bestaan
Internationaal blijven er grote vragen bestaan over de rechtmatigheid van dit tolsysteem. Volgens het zeerecht mogen doorvaarten door internationale zeestraten niet worden belemmerd. Iran beroept zich echter op zijn eigen interpretatie van de juridische situatie, mede omdat het land het relevante VN-zeeverdrag wel heeft ondertekend maar nooit heeft geratificeerd.

Verwachte inkomsten lager dan politieke claims
Hoewel in Iran eerder zeer hoge bedragen rondgingen over wat het land met het tolsysteem zou kunnen verdienen, wijzen andere berekeningen erop dat de werkelijke opbrengsten waarschijnlijk veel lager liggen. In plaats van tientallen miljarden per jaar zou het eerder gaan om een bedrag tussen ongeveer 1 en 2 miljard dollar, zelfs onder gunstige omstandigheden.

Hormuz steeds belangrijker als machtsmiddel
Met het formeel in werking treden van dit systeem maakt Iran van de Straat van Hormuz steeds meer een economisch en geopolitiek drukmiddel. Daarmee wordt duidelijk dat Teheran de controle over deze cruciale doorgang niet ziet als een tijdelijk onderhandelingsmiddel, maar als een blijvend onderdeel van zijn regionale positie.