Irak wil nullen uit de dinar schrappen: wat betekent dit voor Koerdistan en Irak?

De volgende belangrijke stap moet van de Centrale Bank van Irak komen.

Irak denkt opnieuw na over een grote verandering van de dinar. De Iraakse minister van Communicatie, Mustafa Sanad, sprak zondag over het plan. Volgens hem wil Irak nullen van de dinar verwijderen. Ook zouden er nieuwe bankbiljetten komen.  Toch staat nog niet alles vast.

De Centrale Bank van Irak heeft nog geen datum bekendgemaakt. Ook is nog niet duidelijk hoe het oude geld wordt vervangen. De centrale bank bepaalt uiteindelijk hoe zo’n verandering wordt uitgevoerd. Het is ook nog niet officieel duidelijk hoeveel nullen verdwijnen. Bij eerdere plannen ging het meestal om drie nullen.

Als Irak inderdaad drie nullen verwijdert, zien bedragen er straks heel anders uit. Een bedrag van 1.000 dinar kan dan bijvoorbeeld 1 dinar worden. Dat klinkt als een enorme verandering. Toch worden Irakezen hierdoor niet ineens rijker. Ook salarissen, spaargeld en prijzen worden aangepast.

Wat betekent het verwijderen van drie nullen?

Stel dat Irak besluit dat:

1.000 oude dinar = 1 nieuwe dinar

Dan wordt:

• 1.000 dinar → 1 dinar
• 10.000 dinar → 10 dinar
• 25.000 dinar → 25 dinar
• 100.000 dinar → 100 dinar
• 1 miljoen dinar → 1.000 dinar

Ook de prijzen in winkels worden duizend keer kleiner geschreven. Een werknemer die nu 1 miljoen dinar per maand verdient, krijgt dan 1.000 nieuwe dinar. Een product dat nu 50.000 dinar kost, kost daarna 50 nieuwe dinar. De persoon kan dus nog steeds ongeveer hetzelfde kopen. Hetzelfde geldt voor spaargeld.

Iemand met 20 miljoen dinar op de bank krijgt bijvoorbeeld 20.000 nieuwe dinar. Het getal wordt kleiner, maar het geld wordt niet minder waard. Zo’n verandering heet een redenominatie. Dat betekent simpel gezegd dat een land de cijfers van zijn munt kleiner maakt. De werkelijke waarde van het geld verandert daardoor niet automatisch.

Wat gebeurt er met de dollar?

De officiële koers ligt nu rond 1.310 dinar voor één Amerikaanse dollar. Als Irak drie nullen verwijdert, kan dat veranderen naar ongeveer:

1 dollar = 1,31 nieuwe dinar

Dat lijkt alsof de dinar opeens veel sterker is geworden. Maar dat is niet zo. Voor de hervorming is ongeveer 1.310 oude dinar één dollar waard. Daarna is ongeveer 1,31 nieuwe dinar één dollar waard. De cijfers veranderen dus. De waarde blijft in principe hetzelfde. Iemand wordt hierdoor niet duizend keer rijker.

Waarom zou Irak dit dan doen?

Irak werkt nu met erg grote bedragen. Een woning kan bijvoorbeeld honderden miljoenen dinars kosten. Bedrijven werken vaak met miljoenen of miljarden dinars. Ook de Iraakse overheidsbegroting bestaat uit zeer grote bedragen. Dat maakt betalingen en administratie ingewikkelder.

Met drie nullen minder worden die bedragen makkelijker te lezen en te verwerken. Een overheidsuitgave van 100 biljoen oude dinar wordt bijvoorbeeld 100 miljard nieuwe dinar. De overheid geeft daarmee niet minder geld uit. Alleen het bedrag wordt op een andere manier geschreven.

Dat maakt het werk makkelijker voor banken, bedrijven en overheidsdiensten. Ook digitale betalingen kunnen daardoor overzichtelijker worden.

Irak heeft geen extreem hoge inflatie

Sommige landen verwijderen nullen omdat hun munt bijna waardeloos is geworden. Dat gebeurde bijvoorbeeld in landen met zeer hoge inflatie. Prijzen kunnen daar in korte tijd enorm stijgen. Dat is nu niet de situatie in Irak.

De inflatie is de afgelopen jaren relatief laag gebleven. Irak beschikt ook over grote reserves in buitenlandse valuta. Daarom lijkt het plan vooral bedoeld om het gebruik van de dinar eenvoudiger te maken.

Turkije deed in 2005 iets vergelijkbaars. Het land verwijderde toen zes nullen van de lira. Eén miljoen oude Turkse lira werd één nieuwe lira. Dat maakte prijzen, betalingen en administratie veel overzichtelijker.

De economische problemen van Irak blijven bestaan

Het verwijderen van nullen lost de grote economische problemen van Irak niet op. Irak is nog altijd sterk afhankelijk van olie. Een groot deel van de inkomsten van de overheid komt uit de verkoop van olie. Daardoor ontstaan problemen wanneer de olieprijs sterk daalt.

Ook geeft de Iraakse overheid veel geld uit aan salarissen en de publieke sector. Volgens het IMF heeft Irak daardoor een steeds hogere olieprijs nodig om zijn uitgaven te kunnen betalen. In 2020 lag die benodigde olieprijs rond 54 dollar per vat. In 2024 was dat ongeveer 84 dollar. Het verwijderen van nullen verandert daar niets aan.

Heeft Irak bijvoorbeeld een tekort van 10 biljoen oude dinar? Dan wordt dat na de verandering 10 miljard nieuwe dinar. Het getal wordt kleiner. Het tekort blijft hetzelfde. Dat geldt ook voor schulden, pensioenen en overheidssalarissen.

De werkelijke kracht van de dinar hangt van andere zaken af. Belangrijk zijn bijvoorbeeld de olie-inkomsten, de inflatie en de uitgaven van de overheid. Ook vertrouwen in banken en de hoeveelheid buitenlandse reserves spelen een rol.

Wat gebeurt er met de olie-inkomsten?

Ook voor de olie verandert er weinig. Irak verkoopt zijn olie internationaal vooral in Amerikaanse dollars. Stel dat Irak één miljard dollar aan olie verdient. Dat blijft één miljard dollar, ook wanneer drie nullen van de dinar verdwijnen. Alleen wanneer die dollars worden omgerekend naar dinars, veranderen de cijfers.

Irak krijgt door het verwijderen van nullen dus niet meer geld voor zijn olie. Ook de afhankelijkheid van olie blijft bestaan.

Wat betekent dit voor de Koerdische Regio?

De verandering geldt ook voor de Koerdische Regio. In Hewlêr, Dihok, Silêmanî en Halabja wordt dezelfde Iraakse dinar gebruikt. Daarom moeten ook in de Koerdische Regio alle bedragen worden aangepast. Dat geldt voor salarissen, bankrekeningen, belastingen, pensioenen en prijzen in winkels.

Een werknemer van de KRG met een salaris van 1 miljoen dinar krijgt dan bijvoorbeeld 1.000 nieuwe dinar. Maar ook de prijzen worden aangepast. De werknemer hoort daardoor ongeveer dezelfde koopkracht te houden.

Wat betekent het voor de verhouding tussen Hewlêr en Baghdad?

Ook daar verandert op papier veel, maar in werkelijkheid weinig. Stel dat Baghdad 1 biljoen oude dinar aan de Koerdische Regio moet betalen. Na het verwijderen van drie nullen wordt dat 1 miljard nieuwe dinar. De waarde blijft echter hetzelfde.

Bestaande problemen tussen Hewlêr en Baghdad verdwijnen dus niet. Dat geldt bijvoorbeeld voor discussies over salarissen, de federale begroting en olie-inkomsten. De bedragen worden anders geschreven. De politieke problemen blijven bestaan.

De Koerdische Regio heeft wel een voordeel

De Koerdische Regio is de afgelopen jaren begonnen met het digitaliseren van salarissen. Via MyAccount ontvangen steeds meer werknemers hun salaris via een bankrekening. Meer dan 900.000 werknemers in de publieke sector hebben inmiddels een bankkaart ontvangen.

Dat kan helpen wanneer de dinar wordt aangepast. Geld op een bankrekening kan namelijk automatisch worden omgerekend. Staat er bijvoorbeeld 5 miljoen oude dinar op een rekening? Dan kan de bank dat veranderen naar 5.000 nieuwe dinar.

Niemand hoeft daarvoor met bankbiljetten naar een bank te gaan. Met contant geld is dat veel moeilijker.

Contant geld wordt waarschijnlijk de grootste uitdaging

In Irak wordt nog veel met contant geld betaald. Veel mensen bewaren ook geld thuis. Daarnaast gebruiken veel kleine winkels en bedrijven vooral contant geld. Bij een nieuwe dinar moeten al die oude bankbiljetten uiteindelijk worden vervangen. Dat is een enorme operatie. Banken moeten oude biljetten innemen. Nieuwe biljetten moeten naar steden en dorpen in heel Irak worden gebracht.

Ook geldautomaten moeten worden aangepast. Waarschijnlijk zullen oude en nieuwe dinars daarom een tijd naast elkaar bestaan. Burgers moeten voldoende tijd krijgen om hun geld om te wisselen. De overheid moet ook duidelijk uitleggen hoe de verandering werkt. Anders kunnen mensen bang worden dat hun spaargeld minder waard wordt.

Er is ook een risico op fraude

Een grote omwisseling van geld brengt risico’s mee. Mensen kunnen bijvoorbeeld proberen vervalste biljetten bij banken in te leveren. Ook grote hoeveelheden illegaal verkregen contant geld kunnen tijdens zo’n overgang naar banken worden gebracht.

Daarom zullen banken waarschijnlijk streng controleren waar grote bedragen vandaan komen. Dat kan tegelijk helpen om meer geld in het officiële banksysteem te krijgen.

Irak kan nieuwe munten nodig hebben

Het verwijderen van drie nullen zorgt ook voor heel kleine bedragen. 500 oude dinar wordt bijvoorbeeld 0,5 nieuwe dinar. 250 oude dinar wordt 0,25 nieuwe dinar. Irak heeft daardoor mogelijk kleinere munten of biljetten nodig.

Dat is belangrijk voor goedkope producten. Zonder kleine munteenheden kunnen winkels prijzen gaan afronden. Een product van 0,75 dinar kan dan bijvoorbeeld 1 dinar gaan kosten. Dat zou bij veel kleine aankopen voor prijsstijgingen kunnen zorgen.

Een oplossing is om tijdelijk twee prijzen te tonen. Een winkel kan bijvoorbeeld schrijven:

10.000 oude dinar / 10 nieuwe dinar

Zo kunnen klanten makkelijk controleren of de prijs goed is omgerekend.

Wordt de dinar hierdoor sterker?

Niet automatisch. Het verwijderen van nullen maakt een munt niet vanzelf sterker. Daarvoor moet de economie zelf sterker worden. Wel kan de hervorming andere voordelen hebben. Betalingen worden eenvoudiger. Banken kunnen hun systemen moderniseren. Ook nieuwe bankbiljetten kunnen beter beveiligd worden tegen vervalsing.

Daarnaast kan de overheid proberen meer mensen via banken te laten betalen. Dat kan het vertrouwen in het financiële systeem vergroten. Maar daarvoor moeten burgers vertrouwen hebben in banken en in de Centrale Bank van Irak. Als dat vertrouwen ontbreekt, zullen veel mensen dollars blijven bewaren.

Een kans voor de Koerdische Regio

Voor de Koerdische Regio kan de hervorming ook kansen bieden. Door MyAccount hebben steeds meer inwoners een bankrekening en een bankkaart. Een nieuwe dinar kan deze ontwikkeling versnellen. Meer mensen kunnen hun geld op een bank zetten. Digitale betalingen kunnen verder groeien.

Ook voor bedrijven worden bedragen makkelijker te verwerken. Facturen van tientallen miljoenen dinars veranderen bijvoorbeeld in bedragen van tienduizenden dinars. Dat maakt de administratie eenvoudiger. De KRG is hierbij wel afhankelijk van samenwerking met Baghdad en de Centrale Bank van Irak.

Nieuwe biljetten moeten ook op tijd in de Koerdische Regio aankomen. Banken in de regio moeten hun systemen aanpassen. Hetzelfde geldt voor geldautomaten en betaalapparaten. Een slechte voorbereiding vanuit Baghdad kan daarom ook problemen veroorzaken in de Koerdische Regio.

Het verwijderen van nullen klinkt groter dan het economisch is 

Drie nullen verwijderen klinkt als een enorme verandering. Een koers van ongeveer 1.310 dinar per dollar kan ineens ongeveer 1,31 nieuwe dinar per dollar worden. Maar Irak wordt daardoor niet ineens rijker. Hetzelfde geldt voor Koerdistan.

De belangrijkste voordelen zijn vooral praktisch. Bedragen worden kleiner en overzichtelijker. Betalingen en administratie kunnen eenvoudiger worden. Ook kan de hervorming helpen bij de verdere groei van digitaal bankieren. Maar de grote economische problemen blijven bestaan.

Irak blijft afhankelijk van olie. Begrotingstekorten verdwijnen niet. Salarissen worden niet automatisch meer waard. Ook de financiële problemen tussen Hewlêr en Baghdad worden niet opgelost. Het plan verandert dus vooral hoe Irak zijn geld telt en gebruikt.

De volgende belangrijke stap moet van de Centrale Bank van Irak komen. Die moet duidelijk maken hoeveel nullen verdwijnen. Ook moet duidelijk worden wanneer de nieuwe dinar komt en hoe burgers hun oude geld kunnen omwisselen. Pas daarna weten inwoners van Irak en de Koerdistan precies wat de hervorming voor hen betekent.