Waarom Zaza-sprekers Geen ‘Iraans Volk’ Zijn
In een recent stuk in het NRC Handelsblad, beweerde de NRC correspondent in Istanbul Suzan Yücel dat de Zaza’s een Iraans volk dat sterk aan de Koerden verwant is.
Het is misleidend om Zaza’s als een “Iraans volk” te bestempelen in de etnische of geografische zin van het woord. Er bestaan namelijk geen Zaza-gemeenschappen in Iran: de Zaza’s leven uitsluitend in Noord-Koerdistan oftewel Turks-Koerdistan (voornamelijk in Dêrsim/Tunceli, Çewlik/Bingöl, Xarpêt/Elazığ en delen van Amed/Diyarbakır). De term “Iraans volk” in NRC’s formulering wekt daardoor ten onrechte de indruk dat het om een etnische groep uit Iran gaat.
Wat wél klopt, is dat de Dimili/Zazaki-dialect tot de Indo-Europese taalfamilie behoort, net zoals het Perzisch of andere Koerdische dialecten. Maar dat is een taalkundige classificatie – geen etnische of geografische herkomst. Precies om die reden geldt hetzelfde voor de Koerden: ook Koerdische dialecten (Kurmanji, Sorani, Hawrami, enz.) vallen binnen de Iraanse taalgroep. Toch noemt niemand de Koerden een “Iraans volk” in de zin van afkomstig uit Iran; het begrip verwijst simpelweg naar hun dialect. In Iran wonen ook meerdere etnische groepen, zoals Azeri’s, Baluch, Lors en anderen.
Een tweede belangrijk punt is identiteit. De meerderheid van de Zaza’s identificeert zich als Koerdisch, net zoals Selahattin Demirtaş, die uit een arbeidersgezin komt en zichzelf altijd als Koerd heeft gepresenteerd. Hoewel er een kleine minderheid bestaat die een aparte Zaza-identiteit voorstaat, beschouwen de meeste Zaza’s zichzelf als onderdeel van het bredere Koerdische volk. De Turkse staat heeft ook geprobeerd om een aparte Zaza identiteit te stimuleren, ondanks dat een van de grote Koerdische opstanden door Sheikh Said (een Zazaki-spreker) werd geleid in 1925.
Als men consequent en nauwkeurig wil formuleren, zou NRC kunnen schrijven: “Zaza, een Koerdisch dialect is, en dat de meeste Zaza’s zich identificeren als Koerden.”
Deze formulering houdt het onderscheid tussen taal classificatie en etnische/geografische identiteit helder, en vermijdt de misvatting dat ‘Iraans volk’ zou verwijzen naar een herkomst uit Iran.
