VS en Iran hervatten technische gesprekken na nieuwe militaire escalatie

De nieuwe afspraak volgt na aanvallen over en weer rond de Straat van Hormuz.

De Verenigde Staten en Iran hebben afgesproken om verdere militaire aanvallen voorlopig te staken en de technische onderhandelingen over hun tijdelijke memorandum van overeenstemming voort te zetten.

Dat verklaarde een Amerikaanse functionaris zondag, nadat nieuwe aanvallen over en weer de kwetsbaarheid van het staakt-het-vuren opnieuw zichtbaar maakten.

Scheepvaart kan voorlopig doorgaan
Volgens de Amerikaanse functionaris zullen de technische gesprekken over alle onderdelen van het memorandum worden hervat.

Beide partijen zouden zich voorlopig terughoudend opstellen, terwijl schepen zich opnieuw vrij kunnen bewegen in en rond de Straat van Hormuz.

Iran heeft nog niet publiekelijk gereageerd op de Amerikaanse verklaring. Washington bevestigde ook niet of de onderhandelingen dinsdag in Qatar worden voortgezet.

Fragiel staakt-het-vuren
Het staakt-het-vuren tussen Washington en Teheran trad in april in werking na bemiddeling door Pakistan.

Toch zijn er sindsdien meerdere incidenten geweest, vooral rond de Straat van Hormuz. De smalle zeestraat is van groot belang voor de wereldwijde energiehandel, omdat ongeveer een vijfde van de olie- en LNG-transporten er in vredestijd doorheen gaat.

Iran houdt vast aan controle over route
Teheran stelt dat het sinds de oorlog toezicht houdt op de doorgang door de Straat van Hormuz. Iran had deze mate van controle vóór het conflict niet.

Volgens het internationaal gewoonterecht mogen Iran en Oman, waarvan de territoriale wateren de zeestraat omvatten, internationale doorvaart in principe niet blokkeren of tol heffen op passerende schepen.

Discussie over vaarcorridors
Tijdens de oorlog beperkte Iran het scheepvaartverkeer door Hormuz sterk. Daarmee kreeg Teheran aanzienlijke drukmiddelen richting de internationale energiemarkt.

Hoewel commerciële scheepvaart geleidelijk is hervat, blijft Iran eisen dat schepen een corridor volgen die dicht langs de Iraanse kust loopt.

De Iraanse minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi waarschuwde zondag dat pogingen om deze route te vermijden en dichter langs de Omaanse kust te varen de spanningen kunnen vergroten en de volledige heropening van de zeestraat kunnen bemoeilijken.

Toekomstig beheer onderwerp van overleg
In het gepubliceerde memorandum staat dat het toekomstige beheer van de Straat van Hormuz via overleg tussen Iran, Oman en andere Golfstaten moet worden bepaald.

Daarbij moet de regeling in overeenstemming blijven met het internationaal recht.

Nieuwe militaire uitwisseling
De laatste escalatie begon zondagochtend, toen het Amerikaanse Central Command aanvallen uitvoerde op tien Iraanse militaire doelen.

Volgens Washington was de operatie een reactie op aanhoudende Iraanse agressie tegen commerciële scheepvaart.

Iran reageerde met aanvallen op Amerikaanse militaire bases in Koeweit en Bahrein. Beide Golfstaten veroordeelden de aanvallen.

Burger slachtoffer door granaatscherven
De meeste recente militaire incidenten leidden voor zover bekend niet tot grote aantallen slachtoffers.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken van Qatar meldde echter dat een Qatarese burger om het leven kwam aan boord van een schip. Een schip werd geraakt door granaatscherven van militaire operaties in het gebied.

Revolutionaire Garde waarschuwt schepen
De Iraanse Revolutionaire Garde verklaarde dat zij haar controle over de scheepvaart in de Straat van Hormuz blijft handhaven.

Schepen die de Iraanse regels overtreden, kunnen volgens de organisatie rekenen op strengere maatregelen dan voorheen.

Mohammad Mokhber, adviseur van de hoogste leider van Iran, schreef dat Amerikaanse plannen voor regionale dominantie niet zullen slagen zolang Iran de zeestraat beheert.

Risico op nieuwe incidenten blijft
Veiligheidsanalisten waarschuwen dat nieuwe incidenten in de Straat van Hormuz waarschijnlijk blijven. Zolang er geen definitieve afspraken zijn over navigatierechten en toezicht, blijft de situatie onduidelijk.

Volgens analisten kan Iran voordeel halen uit langdurige onderhandelingen, zolang het tegelijk gecontroleerde druk blijft uitoefenen op de scheepvaart in de zeestraat.

Diplomatieke ruimte blijft beperkt
De hernieuwde bereidheid om te onderhandelen biedt voorlopig enige ruimte na de escalatie van zondag.

Toch blijven de tegenstrijdige claims over de doorgang door de Straat van Hormuz een groot risico voor de regionale stabiliteit en de internationale energievoorziening.