Turkse grondwet moet op de schop voor vredesproces met PKK
Turkije kan het vredesproces met de Koerdische PKK alleen duurzaam vormgeven met een nieuwe grondwet. Dat stelt Mehmet Uçum, juridisch topadviseur van president Recep Tayyip Erdogan, in een uitgebreid interview met de nieuwssite HaberTürk. Volgens Uçum moet een herziene constitutie ruimte scheppen voor Koerdisch onderwijs, lokale bestuurshervormingen en een herdefinitie van het Turkse staatsburgerschap.
De regering in Ankara probeert een streep te zetten onder een conflict dat sinds de jaren tachtig tienduizenden levens heeft gekost. In mei verklaarde de PKK officieel de gewapende strijd te staken, waarna haar strijders in de zomer begonnen hun wapens neer te leggen. Het voedde de hoop op een politiek proces dat de rechten van de circa 20 procent Koerden in Turkije zou verbeteren.
De pro-Koerdische DEM-partij, die bemiddelde in het proces, heeft inmiddels een lijst met hervormingen ingediend. Een parlementaire commissie onderzoekt hoe die juridisch kunnen worden ingepast. Maar volgens Uçum kan dat niet zonder een nieuw constitutioneel kader.
Revolutionaire transformatie of valstrik?
‘Nu het terrorisme voorbij is, is de tijd rijp voor een nieuwe grondwet die Turkije’s territoriale integriteit, politieke eenheid en externe veiligheid beschermt,’ zei Uçum. Hij noemde het proces ‘een revolutionaire transformatie die de toekomst van Turkije en de regio zal bepalen’.
Toch heerst er onder Koerdische politici en intellectuelen diepe scepsis. Zij vrezen dat de hervormingsagenda vooral Erdogan zelf ten goede komt. Onder de huidige grondwet kan de president zich in 2028 niet opnieuw kandidaat stellen, tenzij 360 parlementariërs dat mogelijk maken. Met de steun van de 57 zetels van de DEM-partij zou dat haalbaar zijn. Critici vermoeden dat dit vooruitzicht een belangrijke drijfveer is achter Ankara’s toenadering tot de Koerdische kwestie.
Historische echo
Voor veel Koerden roept de situatie herinneringen op aan het begin van de Turkse republiek. Destijds beloofde Mustafa Kemal Atatürk de Koerdische leiders politieke erkenning en culturele ruimte in ruil voor steun bij de stichting van de nieuwe staat. Toen de jonge republiek eenmaal veiliggesteld was, verdwenen die beloften snel in de la. Het woord ‘Koerdistan’ werd taboe, Koerdische scholen en publicaties werden verboden, en de Koerden werden in de officiële staatsretoriek simpelweg tot ‘Bergturken’ verklaard.
Die historische erfenis voedt de huidige twijfel. ‘We hebben vaker gezien dat de staat ons de hand reikte, maar zodra het doel bereikt was, verdween de Koerdische kwestie weer in de doofpot,’ zegt Azad Kaya uit Amed. ‘De vraag is of dit keer werkelijk een nieuw tijdperk aanbreekt, of dat Erdogan ons gebruikt om zijn eigen machtspositie veilig te stellen.’
Of de grondwetshervorming daadwerkelijk een stap vooruit wordt in de Koerdische emancipatie, of slechts een nieuwe ronde van oude beloften, zal de komende maanden blijken in het Turkse parlement.
