Trump overweegt terugtrekking uit de NAVO
De Amerikaanse president Donald Trump heeft gezegd dat hij serieus overweegt om de Verenigde Staten uit de NAVO terug te trekken. Daarmee wijst hij op een mogelijke koerswijziging in de trans-Atlantische veiligheidsrelatie, tegen de achtergrond van spanningen over de oorlog met Iran.
Scherpe uitspraken over de NAVO
In een woensdag gepubliceerd interview noemde Trump de NAVO een papieren tijger. Daarbij suggereerde hij dat een vertrek van de Verenigde Staten uit het bondgenootschap inmiddels verder gaat dan een louter theoretische overweging. Het gaat om een van zijn meest uitgesproken aanvallen op de alliantie sinds zijn terugkeer in het Witte Huis.
Onvrede over Straat van Hormuz
De uitspraken volgen nadat NAVO-landen geen steun gaven aan Amerikaanse pogingen om de Straat van Hormuz te heropenen. Iran heeft deze strategisch belangrijke doorgang al wekenlang feitelijk afgesloten. Volgens Trump stonden NAVO-partners niet klaar voor de Verenigde Staten, terwijl Washington volgens hem juist jarenlang zijn bondgenoten heeft ondersteund.
Verwijzing naar zwaktes binnen het bondgenootschap
Trump herhaalde ook zijn eerdere scepsis over de NAVO en stelde dat de Russische president Vladimir Poetin goed weet waar de zwakke punten van het bondgenootschap liggen. Daarmee koppelde hij zijn kritiek niet alleen aan de oorlog met Iran, maar ook aan bredere zorgen over de militaire geloofwaardigheid van de alliantie.
Groeiende kloof met Europa
Het meningsverschil laat zien dat de afstand tussen Washington en Europese hoofdsteden verder toeneemt. De oorlog begon op 28 februari met gezamenlijke aanvallen van de Verenigde Staten en Israël op doelen in Iran. Sindsdien heeft de afsluiting van de Straat van Hormuz, waar ongeveer twintig procent van de wereldwijde olieleveringen doorheen gaat, geleid tot hogere energieprijzen en vrees voor bredere economische schade.
Kritiek op het Verenigd Koninkrijk
Trump richtte zijn pijlen ook op het Verenigd Koninkrijk en premier Keir Starmer. Hij bekritiseerde Londen omdat het niet wilde deelnemen aan militaire operaties tegen Iran. Daarnaast trok hij de paraatheid van de Britse zeemacht in twijfel en verweet hij de regering dat zij meer nadruk legt op investeringen in duurzame energie dan op defensie-uitgaven.
Ook Rubio uit forse kritiek
Binnen het Witte Huis groeit de frustratie verder. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio omschreef de NAVO als eenrichtingsverkeer. Volgens hem hebben bondgenoten tijdens het conflict geen toegang gegeven tot militaire bases. Rubio zei dat Washington de relatie met de NAVO waarschijnlijk opnieuw zal beoordelen zodra de oorlog voorbij is.
Discussie over nieuwe opzet van de NAVO
De regering-Trump kijkt daarnaast naar structurele veranderingen binnen het bondgenootschap. Daarbij wordt onder meer gedacht aan een model waarbij landen meer invloed behouden of verliezen afhankelijk van hun defensie-uitgaven. Lidstaten die niet aan de uitgavendoelen voldoen, zouden in zo’n systeem minder zeggenschap kunnen krijgen.
Mogelijke vermindering van troepen in Europa
Ook wordt gekeken naar een vermindering van de Amerikaanse troepenaanwezigheid in Europa. Volgens de plannen die op tafel liggen, zou zelfs een terugtrekking uit Duitsland tot de mogelijkheden behoren.
Nieuwe aandacht voor Artikel 5
Door de oplopende spanningen is er opnieuw veel aandacht voor Artikel 5 van de NAVO, de bepaling waarin staat dat een aanval op één lidstaat wordt gezien als een aanval op alle lidstaten. Die bepaling is tot nu toe slechts één keer toegepast, na de aanslagen van 11 september, waarna NAVO-landen zich aansloten bij de oorlog in Afghanistan.
Beperkte rol van Artikel 5 in huidige oorlog
Analisten wijzen er echter op dat Artikel 5 niet van toepassing is op offensieve militaire operaties, zoals de huidige oorlog met Iran. Daardoor is de formele verplichting van NAVO-landen in deze crisis beperkt.
Trump komt met nieuwe toespraak
Trump zal later op woensdag naar verwachting een nationale toespraak houden over de stand van de oorlog. Hij heeft eerder gezegd dat het conflict binnen twee tot drie weken ten einde zou kunnen komen. Volgens hem blijft het doel om te voorkomen dat Iran kernwapens ontwikkelt.
Toekomst van de NAVO onder druk
Met zijn uitspraken zet Trump de toekomst van de NAVO opnieuw zwaar onder druk. Op een moment van brede geopolitieke onzekerheid roept dat vragen op over de stabiliteit van een bondgenootschap dat al tientallen jaren een centrale rol speelt in de westerse veiligheidsstructuur.
