Syrië en Israël voeren overleg in Jordanië na oplopende spanningen

De bijeenkomst volgt enkele dagen na de Israëlische aanval op de luchtmachtbasis Abu Zuhour, waarbij volgens de Amerikaanse gezant Tom Barrack ook Israël en Turkije dicht bij een directe militaire confrontatie kwamen.

De Syrische minister van Buitenlandse Zaken Asaad al-Shaibani heeft zondag in Jordanië gesproken met Mossad-directeur Roman Gofman. Volgens twee bronnen die op de hoogte zijn van het overleg was de bijeenkomst bedoeld om de spanningen tussen Syrië en Israël te verminderen.

Het Israëlische kantoor van de premier wilde niet reageren op berichten over de ontmoeting. Ook vanuit het Syrische ministerie van Buitenlandse Zaken kwam vooralsnog geen reactie.

Het overleg volgt enkele dagen na een Israëlische luchtaanval op de Syrische luchtmachtbasis Abu Zuhour. Die aanval zorgde voor een sterke toename van de spanningen en bracht volgens de Amerikaanse gezant Tom Barrack ook Israël en Turkije dicht bij een directe militaire confrontatie.

Aanval op Abu Zuhour verhoogde risico op escalatie
Israëlische gevechtsvliegtuigen bombardeerden de luchtmachtbasis in het noorden van Syrië en wierpen daarbij minstens acht bommen af.

Start- en landingsbanen die kort daarvoor waren gerenoveerd, raakten beschadigd. Ook verschillende vliegtuighangars werden getroffen. Er vielen geen slachtoffers.

Volgens Barrack waren Israël en Turkije na de aanval nog slechts één stap verwijderd van een rechtstreeks militair treffen.

Hij waarschuwde later dat een relatief kleine militaire misrekening in de regio zou kunnen uitgroeien tot een veel groter conflict.

Turkije zou terughoudend hebben gereageerd
Barrack stelde dat de Turkse militaire leiding tijdens het incident zeer terughoudend heeft gehandeld toen Israëlische vliegtuigen naderden.

Volgens hem voorkwam die reactie dat de situatie direct verder escaleerde.

Hij vergeleek de risico’s met het incident uit november 2015, toen Turkse F-16’s een Russisch Su-24-gevechtsvliegtuig neerschoten nabij de Syrische grens. Dat leidde destijds tot een ernstige diplomatieke crisis tussen Moskou en Ankara.

Volgens Barrack is het gevaarlijk wanneer militaire vliegtuigen zonder duidelijke afspraken of voorafgaande waarschuwing dicht bij gevoelige grenzen opereren.

Ankara ontkent aanwezigheid op basis
Een Turkse functionaris heeft ontkend dat Turkije militairen op de luchtmachtbasis Abu Zuhour had gestationeerd.

Ankara beschuldigde Israël ervan argumenten te creëren om aanvallen op buurlanden te rechtvaardigen en daarmee de stabiliteit in de regio verder te ondermijnen.

Ook het Turkse presidentschap wees de Israëlische beschuldigingen af. Volgens Ankara gebruikt premier Benjamin Netanyahu dergelijke verklaringen om aanvallen op Syrisch grondgebied te rechtvaardigen.

Turkije zegt de samenwerking met de Syrische regering te willen voortzetten om de veiligheid en stabiliteit in het land te verbeteren.

Israël informeerde Washington vooraf
Israël zou de Amerikaanse regering vooraf hebben geïnformeerd over de geplande aanval.

Volgens de Israëlische uitleg was het doel om te voorkomen dat Turkije zijn militaire aanwezigheid in Syrië verder zou uitbreiden en geavanceerde wapens naar het land zou overbrengen.

Binnen de Amerikaanse regering zouden echter ook vragen zijn gesteld over de timing en motieven van de aanval.

Verschillende Amerikaanse functionarissen zouden hebben aangegeven dat de naderende Israëlische verkiezingen in oktober mogelijk eveneens een rol spelen. Zij wezen erop dat de Syrische regering voorafgaand aan de aanval geen militaire actie tegen Israël had ondernomen.

Washington heeft Damascus ondertussen opgeroepen terughoudend te reageren.

Twaalf landen veroordelen Israëlische aanvallen
De Israëlische luchtaanvallen hebben ook diplomatieke kritiek opgeleverd.

Twaalf ministers van Buitenlandse Zaken, waaronder die van Turkije, Saudi-Arabië, Pakistan en Indonesië, spraken zich gezamenlijk uit tegen de Israëlische aanvallen op Syrië.

De bijeenkomst tussen al-Shaibani en Gofman wijst er tegelijkertijd op dat beide partijen proberen verdere escalatie via diplomatieke contacten te voorkomen.

Vijf onderhandelingsrondes onder Amerikaanse begeleiding
Volgens Barrack hebben de Verenigde Staten inmiddels vijf formele onderhandelingsrondes tussen Israël en de nieuwe Syrische regering begeleid.

Daarnaast vonden meerdere informele gesprekken plaats.

Die onderhandelingen hebben geleid tot een besluit om in Amman een gezamenlijke coördinatiekamer op te richten. Deze moet toezicht houden op de grensgebieden en op de bufferzone die verbonden is aan de terugtrekkingsovereenkomst uit 1974.

De Jordaanse hoofdstad krijgt daarmee een belangrijke rol in het contact tussen Syrië en Israël.

Israël vernietigde groot deel Syrische luchtmacht
Barrack ging ook in op het Israëlische beleid na de val van de regering van Bashar al-Assad op 8 december.

Volgens hem vertrouwde Israël de nieuwe machthebbers in Damascus niet volledig en maakte het zich zorgen over gewapende groepen in Syrië.

Een dag na de val van Assad begon Israël daarom een omvangrijke militaire campagne tegen Syrische militaire infrastructuur.

Volgens Barrack werd daarbij vrijwel de volledige Syrische luchtmacht en een groot deel van de militaire vliegvelden vernietigd. Israël wilde daarmee voorkomen dat het Syrische luchtruim in de toekomst tegen Israël zou kunnen worden gebruikt, onder meer door Iran.

Barrack noemt Israëlische aanwezigheid op Golan bezetting
De Amerikaanse gezant sprak zich ook uit over de Israëlische aanwezigheid op de Golanhoogten.

Volgens Barrack bezet Israël nog steeds Syrisch grondgebied in de Golan en is dat in strijd met resoluties van de Verenigde Naties en het internationale systeem, waarin het gebied als Syrisch grondgebied wordt beschouwd.

Israël heeft zijn militaire aanwezigheid in en rond de bufferzone sinds de val van Assad verder uitgebreid.

Drie mogelijke verklaringen voor aanval
Over de aanval op Abu Zuhour noemde Barrack drie mogelijke scenario’s.

Het eerste is dat Israël verkeerde inlichtingen ontving over Turkse wapens op de basis. Een tweede mogelijkheid is dat Israël verdachte militaire bewegingen waarnam en besloot onmiddellijk in te grijpen.

Een derde scenario is volgens Barrack dat de communicatie via bestaande achterkanalen is mislukt.

Dat laatste zou opvallend zijn, omdat Gofman en al-Shaibani enkele dagen voor de aanval al langere gesprekken met elkaar hadden gevoerd.

Turkije volgens VS niet uit op oorlog met Israël
Barrack zei dat Ankara Washington duidelijk heeft gemaakt dat het geen offensieve bedoelingen tegenover Israël heeft.

Volgens hem streeft Turkije naar een onafhankelijk en soeverein Syrië en wil het geen rechtstreekse oorlog met Israël.

De Amerikaanse gezant stelde dat dit uitgangspunt in grote lijnen ook door Washington en andere landen in de regio wordt gedeeld.

Washington wil minder directe verantwoordelijkheid dragen
Barrack maakte daarnaast duidelijk dat de regering-Trump haar rol in de regionale veiligheid wil veranderen.

Volgens hem kunnen de Verenigde Staten niet onbeperkt verantwoordelijk blijven voor de veiligheid van alle bondgenoten en partners in het Midden-Oosten.

Landen als Turkije, Saudi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Qatar en Israël zullen volgens hem meer verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun eigen veiligheid en politieke stabiliteit.

IS-gevangenen blijven veiligheidsrisico
Naast de spanningen tussen landen wees Barrack op ongeveer 9.400 gevangenen die verbonden zijn aan Islamitische Staat.

Volgens hem vormen deze gedetineerden nog steeds een belangrijk veiligheidsrisico voor de regio.

Ook de Iraanse invloed rond de ontwapening van Hezbollah in Libanon blijft volgens hem een complicerende factor bij pogingen om bredere stabiliteit te bereiken.

Diplomatie moet nieuwe escalatie voorkomen
De ontmoeting tussen al-Shaibani en Gofman is voorlopig het duidelijkste signaal dat Damascus en Israël proberen de gevolgen van de aanval op Abu Zuhour via overleg te beheersen.

De coördinatiestructuur in Amman krijgt daarmee direct een belangrijke test.

Na de waarschuwingen van Barrack over een mogelijke bredere oorlog ligt de nadruk voorlopig op het voorkomen dat nieuwe militaire incidenten opnieuw uitgroeien tot een directe confrontatie tussen Israël, Syrië of Turkije.