PKK en Turkije: waar staat het vredesproces?
Design: Koerdistan Vandaag
Het vredesproces tussen Turkije en de PKK bevindt zich in een belangrijke fase. De PKK heeft een staakt-het-vuren aangekondigd. De organisatie heeft ook besloten zichzelf op te heffen en de gewapende strijd te stoppen.
Toch is er nog geen definitief akkoord. Ook zijn nog niet alle wapens ingeleverd. Turkije wil eerst volledige ontwapening zien. De PKK vraagt juist om wettelijke garanties voor haar leden.
Daardoor draait het proces vooral om één vraag. Wie moet de eerste definitieve stap zetten?
Een conflict van meer dan veertig jaar
De strijd tussen Turkije en de PKK begon officieel in 1984. De wortels van het conflict gaan verder terug.
Na de oprichting van de Turkse republiek koos Ankara voor een sterke nationale identiteit. Er was weinig ruimte voor andere talen en culturen. Het gebruik van de Koerdische taal werd lange tijd beperkt. Ook Koerdische politieke organisaties stonden onder druk.
Abdullah Öcalan richtte de PKK in 1978 op. De organisatie begon zes jaar later een gewapende strijd tegen de Turkse staat.
In het begin wilde de PKK een onafhankelijke Koerdische staat oprichten. Later veranderden de doelen. De organisatie ging meer nadruk leggen op lokaal bestuur, culturele rechten en politieke erkenning.
Turkije, de Europese Unie en de Verenigde Staten beschouwen de PKK als een terroristische organisatie.
Het conflict speelde zich vooral af in het zuidoosten van Turkije. Daar woont een groot deel van de Koerdische bevolking. Door Turkse militaire operaties trok de PKK zich later grotendeels terug naar de bergen in de Koerdische Regio van Irak.
Syrië werd later ook onderdeel van het conflict. Turkije ziet de Koerdische YPG als een organisatie die verbonden is met de PKK. De YPG vormt een belangrijk onderdeel van de Syrian Democratic Forces, beter bekend als de SDF.
Sinds het begin van de strijd zijn meer dan 40.000 mensen omgekomen. Onder de slachtoffers zijn militairen, PKK-strijders en burgers. Veel inwoners moesten hun dorpen of steden verlaten.
Het conflict heeft diepe sporen achtergelaten. Vooral in Koerdische gebieden zijn de gevolgen nog altijd zichtbaar.
Öcalan bleef vanuit de gevangenis invloedrijk Öcalan werd in 1999 in Kenia opgepakt. Daarna werd hij naar Turkije gebracht. Sindsdien zit hij gevangen op het eiland İmralı.
Ondanks zijn gevangenschap bleef hij invloedrijk binnen de Koerdische beweging. De PKK ziet hem nog steeds als haar belangrijkste politieke en ideologische leider.
Zijn rol werd tijdens het huidige proces opnieuw duidelijk. De PKK-leiding volgde zijn oproep om de gewapende strijd te beëindigen.
De pro-Koerdische DEM-partij ziet Öcalan als een onmisbare gesprekspartner. De partij stelt dat een duurzame oplossing zonder zijn betrokkenheid moeilijk wordt.
Ook de Turkse nationalist Devlet Bahçeli gaf Öcalan een centrale rol. Dat was opvallend. Bahçeli stond jarenlang bekend als een harde tegenstander van de PKK.
De mislukte vredespoging van 2013 tot 2015
Het huidige proces is niet de eerste poging om het conflict te beëindigen.
Vanaf 2009 vonden geheime gesprekken plaats. Turkse inlichtingendiensten spraken met vertegenwoordigers van de PKK en met Öcalan.
In 2013 begon een openbaar vredesproces. Öcalan riep de PKK op tot een staakt-het-vuren. Ook moesten strijders zich uit Turkije terugtrekken.
De periode daarna was relatief rustig. Toch kwamen er geen duidelijke afspraken over ontwapening. Ook bleven grote politieke hervormingen uit.
De PKK wilde meer rechten voor Koerden. De organisatie vroeg onder meer om meer lokaal bestuur en ruimte voor de Koerdische taal.
Ankara wilde eerst zien dat de PKK haar militaire activiteiten volledig beëindigde.
In 2015 stortte het vredesproces in. In de Turkse plaats Suruç pleegde Islamitische Staat een zware aanslag. Daarbij kwamen tientallen Koerdische activisten om het leven.
Kort daarna werden twee Turkse politieagenten gedood. De PKK eiste de aanval op. Vervolgens laaide het geweld opnieuw op.
In verschillende Koerdische steden ontstonden zware gevechten. Turkse veiligheidstroepen vochten tegen gewapende groepen die verbonden waren met de PKK.
Plaatsen als Cizre, Nusaybin en Sur raakten zwaar beschadigd. Veel inwoners moesten hun huizen verlaten.
De gebeurtenissen uit 2015 zorgen nog steeds voor wantrouwen. Beide kanten beschuldigen elkaar van het mislukken van het vorige proces.
Waarom begon het vredesproces?
Het openbare begin van het huidige proces ligt in oktober 2024.
Devlet Bahçeli schudde toen in het Turkse parlement de hand van leden van de DEM-partij. Dat was een opvallend gebaar. Bahçeli had jarenlang een zeer harde houding tegenover de Koerdische beweging.
Enkele weken later deed hij een groter voorstel. Öcalan moest volgens hem de PKK oproepen om de wapens neer te leggen. De organisatie moest zichzelf daarna opheffen.
President Recep Tayyip Erdoğan steunde het initiatief. De Turkse regering sprak vervolgens over een proces voor een “terrorismevrij Turkije”.
De Koerdische zijde gebruikt een andere naam. Öcalan en de DEM-partij spreken over vrede en een democratische samenleving.
Die verschillende namen laten zien dat beide kanten andere doelen hebben.
Voor Ankara draait het proces vooral om veiligheid. De Turkse regering wil dat de PKK volledig verdwijnt als gewapende organisatie.
De Koerdische zijde legt meer nadruk op democratische hervormingen. Daarbij gaat het om politieke rechten, de Koerdische taal en lokaal bestuur.
Waarom begon Turkije juist met de onderhandelingen?
Er zijn meerdere redenen voor de nieuwe opening.
Turkije heeft de PKK de afgelopen jaren militair verzwakt. Veel strijders bevinden zich buiten Turkije. De belangrijkste kampen liggen in de bergen van de Koerdische Regio van Irak.
Daardoor denkt Ankara vanuit een sterkere positie te onderhandelen.
Ook de situatie in Syrië speelt een grote rol. Turkije wil voorkomen dat Koerdische strijdgroepen daar een zelfstandige militaire macht behouden.
Ankara wil dat de SDF en de YPG opgaan in de Syrische staatsstructuren. Turkije ziet dit als onderdeel van hetzelfde veiligheidsvraagstuk.
Ook binnenlandse politiek kan een rol spelen. Koerdische kiezers zijn belangrijk tijdens verkiezingen. Hun steun kan ook nodig zijn bij mogelijke veranderingen van de grondwet.
De Turkse regering ontkent dat het proces vooral om verkiezingen gaat. Volgens Erdoğan gaat het om een langdurige staatsstrategie.
De oproep van Öcalan
Een delegatie van de DEM-partij bezocht Öcalan in december 2024. Het was zijn eerste grote politieke contact in jaren.
Op 27 februari 2025 kwam Öcalan met een historische verklaring.
Hij stelde dat de gewapende strijd haar doel had verloren. Hij riep de PKK op om een congres te organiseren. Tijdens dat congres moest de organisatie besluiten zichzelf op te heffen.
Ook moesten de wapens worden neergelegd.
De PKK reageerde enkele dagen later. Op 1 maart 2025 kondigde de organisatie een eenzijdig staakt-het-vuren af.
In mei 2025 hield de PKK een congres. Daar besloot de beweging haar organisatiestructuur te beëindigen. Ook verklaarde zij de gewapende strijd te stoppen.
Op 11 juli 2025 verbrandde een groep PKK-strijders haar wapens tijdens een ceremonie bij Silemani.
De actie had vooral een symbolische betekenis. Het ging om een kleine groep. Er was dus nog geen sprake van volledige ontwapening.
De PKK kondigde later ook aan haar strijders uit Turkije terug te trekken.
Wat heeft Turkije tot nu toe gedaan?
Het Turkse parlement richtte in augustus 2025 een speciale commissie op. Deze kreeg de naam Commissie voor Nationale Solidariteit, Broederschap en Democratie.
De commissie sprak met politieke partijen en maatschappelijke organisaties. Ook mensenrechtenorganisaties, veteranen en families van slachtoffers werden gehoord.
In februari 2026 keurde de commissie haar eindrapport goed.
Het rapport adviseert een tijdelijke wet voor PKK-leden die geweld afzweren. Strijders die terugkeren moeten individueel worden beoordeeld.
Sommige leden kunnen mogelijk terugkeren in de samenleving. Anderen kunnen worden vervolgd voor misdrijven die zij persoonlijk hebben gepleegd.
Het rapport spreekt niet over een algemene amnestie. Er staat ook geen voorstel in om Öcalan direct vrij te laten.
De commissie stelde ook bredere hervormingen voor. Die gaan onder meer over de vrijheid van meningsuiting en antiterreurwetten.
Ook de positie van zieke gevangenen wordt genoemd. Hetzelfde geldt voor gekozen burgemeesters die door de regering zijn vervangen.
Waar staat het proces nu?
Op 25 juli 2026 bevindt het proces zich tussen politieke verklaringen en concrete wetgeving.
De PKK zegt dat zij de gewapende strijd heeft beëindigd. De organisatie heeft ook stappen gezet richting ontbinding.
Toch is de ontwapening nog niet volledig afgerond. Het is ook niet duidelijk hoeveel strijders hun wapens hebben ingeleverd.
Turkije werkt aan een wettelijke regeling. Die wet moet bepalen wat er gebeurt met voormalige PKK-leden.
President Erdoğan verklaarde in juni 2026 dat de voorbereidingen voor de wet doorgaan. Ook het Turkse parlement werkt aan een juridisch kader.
Een definitieve wet is nog niet aangenomen.
Daardoor blijft het vredesproces kwetsbaar. Beide kanten wachten op verdere stappen van de andere partij.
Turkije wil eerst volledige ontwapening
De Turkse regering wil bewijs dat de PKK volledig is ontmanteld.
Turkse veiligheidsdiensten willen weten welke kampen zijn gesloten. Ook willen zij weten hoeveel wapens zijn ingeleverd.
Ankara wil daarnaast voorkomen dat PKK-leden zonder onderzoek terugkeren. Personen die betrokken waren bij aanslagen kunnen worden vervolgd.
Volgens de Turkse regering kan er geen politieke regeling komen zolang een gewapende structuur blijft bestaan.
Erdoğan noemt het proces daarom geen klassieke onderhandeling. Volgens hem gaat het om het beëindigen van terrorisme.
Ook Bahçeli steunt het proces vanuit dat uitgangspunt. Hij wil dat de PKK verdwijnt als militaire en politieke organisatie.
PKK wil eerst wettelijke garanties
De PKK kijkt anders naar de volgorde.
De organisatie wil garanties voordat alle wapens worden ingeleverd. Zonder wetgeving kunnen strijders worden opgepakt zodra zij terugkeren.
Ook is er onzekerheid over de toekomst van commandanten. Voor hen gelden mogelijk zwaardere straffen.
De PKK wil duidelijkheid over gewone leden, leidinggevenden en gevangenen. De positie van Öcalan is daarbij een belangrijk punt.
Volgens de organisatie kan er geen volledige oplossing komen als Öcalan buiten de regeling blijft.
De PKK wil dat voormalige leden na het neerleggen van hun wapens kunnen deelnemen aan de politiek en samenleving.
Ankara heeft daar nog geen volledige toezeggingen over gedaan.
De positie van de DEM-partij
De DEM-partij speelt een bemiddelende rol. De partij spreekt met Öcalan, de Turkse regering en andere politieke partijen.
DEM steunt het beëindigen van de gewapende strijd. De partij vindt wel dat ontwapening alleen niet genoeg is.
Volgens DEM moet Turkije ook democratische hervormingen doorvoeren.
De partij vraagt om meer ruimte voor de Koerdische taal. Ook wil zij een sterkere positie voor lokale besturen.
Een ander punt is de vervanging van gekozen burgemeesters. De Turkse regering heeft in meerdere Koerdische gemeenten bestuurders benoemd. DEM wil dat gekozen burgemeesters hun werk kunnen blijven doen.
Ook politieke gevangenen en antiterreurwetten staan op de agenda.
Voor DEM is de voorgestelde wet daarom een eerste stap. De partij ziet het proces als een kans om de Koerdische kwestie via de politiek op te lossen.
De rol van Syrië en Irak
De onderhandelingen hebben ook gevolgen buiten Turkije.
De belangrijkste PKK-kampen liggen in de Koerdische Regio van Irak. Een ontwapening moet daarom deels op Iraaks grondgebied plaatsvinden.
De regering in Bagdad en de autoriteiten in de Koerdische Regio spelen hierbij een rol. Zij moeten mogelijk helpen bij toezicht, terugkeer en opvang.
Turkije heeft meerdere militaire bases in de Koerdische Regio. Ankara voert daar regelmatig operaties uit tegen de PKK.
Het is nog onduidelijk wat er met deze operaties gebeurt als het vredesproces verdergaat.
Ook Syrië blijft belangrijk. Turkije wil dat Koerdische strijdgroepen hun zelfstandige militaire positie opgeven.
De SDF zegt dat zij losstaat van de PKK. Turkije accepteert dat onderscheid niet volledig.
Nieuwe gevechten in Syrië kunnen het vredesproces onder druk zetten. Vooruitgang in Syrië kan juist helpen om het vertrouwen te vergroten.
Verschillende soorten uitkomsten
Er zijn verschillende mogelijke uitkomsten.
In het meest positieve scenario neemt Turkije een tijdelijke wet aan. Daarna levert de PKK haar resterende wapens in.
Voormalige leden worden vervolgens individueel beoordeeld. Sommigen kunnen terugkeren naar de samenleving. Anderen kunnen worden vervolgd.
Daarna kunnen bredere hervormingen volgen. Het kan dan gaan om taalrechten, lokaal bestuur en politieke vrijheden.
Ook de omstandigheden van Öcalan kunnen veranderen. Dat hoeft niet direct tot zijn vrijlating te leiden.
Een tweede mogelijkheid is een beperkte overeenkomst. De PKK stopt dan definitief met geweld. Turkije voert weinig politieke hervormingen door.
Dat kan het geweld verminderen. De oorzaken van het conflict blijven dan voor een groot deel bestaan.
Een derde mogelijkheid is dat het proces lang stil blijft staan. Het staakt-het-vuren blijft dan bestaan. Toch komen er geen definitieve afspraken.
Beide kanten blijven in dat geval voorzichtig. Het risico op nieuwe gevechten blijft aanwezig.
Het slechtste scenario is een volledige mislukking. Dat kan gebeuren als Turkije geen wettelijke garanties biedt.
Ook nieuwe militaire operaties kunnen het vertrouwen beschadigen. Hetzelfde geldt voor verdeeldheid binnen de PKK.
De mislukking van het proces in 2015 laat zien hoe snel geweld kan terugkeren.
Dichterbij vrede, maar nog geen akkoord
Het huidige proces heeft belangrijke stappen opgeleverd.
De PKK heeft aangekondigd de gewapende strijd te beëindigen. De organisatie heeft ook besloten zichzelf op te heffen.
Het Turkse parlement heeft een commissie opgericht en een rapport aangenomen. De regering werkt aan een wettelijke regeling.
Toch ontbreekt nog steeds een definitief vredesakkoord. Ook is er geen volledig plan voor de ontwapening.
De toekomst van Öcalan en de PKK-leiding blijft onzeker. Hetzelfde geldt voor bredere rechten van Koerden in Turkije.
Het proces staat daarom op een kantelpunt.
Turkije wil eerst zekerheid over de ontwapening. De PKK wil eerst zekerheid over de wet.
De komende stappen van Ankara worden beslissend. De voorgestelde wet moet laten zien hoe ver Turkije werkelijk wil gaan.
Het proces kan leiden tot het einde van een conflict dat al meer dan veertig jaar duurt. Daarvoor moeten beide kanten hun afspraken duidelijk vastleggen.
Pas daarna kan het staakt-het-vuren veranderen in een duurzame vrede.