Turkije veegt herinnering aan massagraven in Sêrt van de kaart met bouwplannen
De door de Turkse regering aangestelde ondemocratische administratie van de gemeente Sêrt heeft het omstreden gebied Newala Qesaba opnieuw opengesteld voor bouwprojecten. Het terrein van ongeveer 50 hectare bevat massagraven van Armeniërs uit 1915 en Koerdische militanten uit de jaren tachtig.
Lokale organisaties reageren woedend. “Er zijn liederen, gedichten en boeken geschreven over Newala Qesaba. Het is een plek die diepe sporen heeft nagelaten in het collectieve geheugen van de mensen,” zegt Fırat Şimşek, secretaris van de provinciale afdeling van de Unie van Kamers van Turkse Ingenieurs en Architecten (TMMOB) in Sêrt. Volgens hem dreigen de nieuwe bestemmingsplannen dit verleden definitief uit te wissen.
Na de lokale verkiezingen van 2024 had de gemeenteraad, waarin de pro-Koerdische DEM-partij een meerderheid behaalde, eerdere bouwplannen nog ingetrokken. Maar sinds de gemeente begin dit jaar opnieuw onder toezicht staat van een door Ankara aangestelde trustee, zijn de plannen weer doorgedrukt. In april werd het bestemmingsplan gewijzigd om gebouwen tot acht verdiepingen toe te staan.
‘Een plek van herinnering’
Op 26 juni riepen de provinciale coördinatieplatforms van TMMOB op om het gebied te beschermen en niet te bebouwen. Şimşek wijst erop dat er inmiddels al een staatsziekenhuis met 400 bedden in aanbouw is in het gebied, ondanks waarschuwingen in geotechnische rapporten over holtes en brokkelige klei- en kalksteenlagen in de bodem. “De juiste keuze was geweest om het ziekenhuis te verplaatsen,” zegt hij. Volgens Şimşek heeft het verstevigen van de grond inmiddels zo’n 400 miljoen Turkse lira gekost, met de plaatsing van ruim duizend funderingspalen.
De TMMOB heeft officieel bezwaar aangetekend bij de gemeente Sêrt en een rechtszaak aangespannen bij de rechtbank in Amed (Diyarbakır) om het bouwproject tegen te houden. “Onze bezwaren zijn afgewezen, maar de juridische strijd gaat door,” aldus Şimşek. “De huidige gemeenteraad kan feitelijk geen besluiten nemen. Daarmee is de wil van het volk genegeerd.”
Beladen geschiedenis
Newala Qesaba kwam in 1989 voor het eerst breed onder de aandacht toen er massagraven werden blootgelegd. Het gebied zou de resten bevatten van honderden mensen, onder wie Armeniërs en Chaldeeërs die tijdens de gebeurtenissen van 1915 zijn vermoord, en Koerden die in de jaren tachtig en negentig verdwenen of geëxecuteerd werden.
Bij opgravingen op 22 april 1989 werden binnen enkele uren de stoffelijke resten van acht mensen gevonden, maar diezelfde dag nog werden de werkzaamheden stilgelegd op last van het gouverneurskantoor. Sindsdien is er geen verder onderzoek verricht, en de identiteit van de slachtoffers bleef onbekend.
In de jaren erna werd het gebied steeds verder bebouwd. Eerst fungeerde het als stortplaats, daarna kwam er een snelweg, een trouwzaal en zelfs een politieacademie, precies op plekken waar nog steeds massagraven worden vermoed. Nu zijn er plannen voor luxe villa’s, appartementencomplexen van acht verdiepingen en een zwembad. Bouwbedrijf War Yapı heeft borden met projectinformatie geplaatst en een verkoopkantoor geopend, terwijl metalen hekken het terrein afsluiten. Critici vrezen dat met deze bouwplannen niet alleen historische sporen, maar ook het recht op collectieve rouw en herinnering wordt uitgewist.
