Nieuwe Iraanse druk op Bagdad en Hewler over Iraanse Koerdische oppositiegroepen

Iran zet naar verluidt meer druk op Bagdad om de Iraans-Koerdische oppositiegroepen in de Koerdische Regio te verwijderen, nadat op 17 juni het Memorandum of Understanding tussen de VS en Iran werd ondertekend. Hierdoor komen de Iraakse en Koerdische autoriteiten terecht in een complexe strategische situatie, te midden van veranderende regionale ontwikkelingen.

Maandag bezocht de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Abbas Araghchi, Bagdad, waar hij een ontmoeting had met de nieuw benoemde Iraakse nationale veiligheidsadviseur Qasim al-Aboudi. Die benadrukte dat de regering van premier Ali al-Zaidi niet zal toestaan dat Iraaks grondgebied wordt gebruikt als uitvalsbasis voor aanvallen op buurlanden.

Media in de Koerdische Regio meldden woensdag dat het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken Irak heeft verzocht om leden van Iraans-Koerdische oppositiepartijen over te dragen aan Iran of hen uit het land te zetten.

Enkele dagen later meldde de Iraanse staatszender Press TV dat Iran via de Iraakse ambassadeur in Teheran, Yasser al-Hajjaj, een boodschap had overgebracht waarin Bagdad en Hewler naar verluidt twee opties kregen: de leiders en leden van de Iraans-Koerdische oppositiegroepen arresteren en uitleveren aan Teheran voor juridische vervolging, of hun uitzetting naar een derde land binnen een vastgestelde termijn faciliteren.

Een bron binnen het Iraakse ministerie van Buitenlandse Zaken ontkende tegenover The New Region dat een dergelijke boodschap via de Iraakse ambassadeur in Teheran was overgebracht. Toch blijft de al lang bestaande wens van Iran om op te treden tegen dissidenten die zich aan de andere kant van de grens bevinden, een belangrijke factor in de betrekkingen met Irak.

“Dit is al lange tijd een Iraanse eis, maar de KRG is erin geslaagd daar weerstand aan te bieden door Teheran te verzekeren dat de Iraans-Koerdische groepen geen bedreiging vormden voor de nationale veiligheid. Die inschatting is veranderd sinds de Amerikaans-Israëlische oorlog met Iran, mede door berichten dat Washington en Tel Aviv Koerdische groepen hebben bewapend tegen het regime,” vertelde Yerevan Saeed, directeur van het Global Kurdish for Peace-programma aan de American University, aan The New Region.

“Hoewel de KRG deze groepen strategisch heeft beperkt in het uitvoeren van aanvallen op Iran, zal het nu veel moeilijker zijn om te beweren dat zij geen bedreiging vormen voor Teheran,” voegde Saeed eraan toe.

De KRG woordvoerder Peshawa Hawraman ontkende tijdens de oorlog in maart op X mediaberichten waarin werd beweerd dat de KRG betrokken was bij een Amerikaans-Israëlisch plan om Koerdische oppositiepartijen te bewapenen en Iran binnen te sturen. “Wij ontkennen dit categorisch en bevestigen dat deze berichten opzettelijk en kwaadwillig worden verspreid,” zei hij.

Iran wil mogelijk hetzelfde scenario als bij de MEK

Het lijkt erop dat Iran wil dat de Iraans-Koerdische oppositiepartijen, die sinds de jaren tachtig in ballingschap in Iraaks Koerdistan leven, hetzelfde lot ondergaan als de  Iraanse Volksmoejahedien (MEK). De laatste leden van die organisatie verlieten Irak in 2016 op basis van een door de VS en de VN bemiddelde overeenkomst met Albanië.

De MEK werkte in het verleden samen met het Baath-regime en hielp Saddam Hoessein bij het onderdrukken van de sjiitische en Koerdische opstanden in 1991. Daardoor was de organisatie niet populair bij de nieuwe sjiitisch gedomineerde Iraakse regering en evenmin bij Iraaks Koerdische leiders van het autonome Koerdistan.

De Iraans-Koerdische oppositiepartijen, waarvan de meeste in de jaren tachtig in ballingschap gingen, onderhouden echter betere relaties met de Koerdische politieke partijen in Iraaks Koerdistan. Sommige van hen hebben bovendien de Iraakse Koerden geholpen in de strijd tegen Islamitische Staat (ISIS).

President Nechirvan Barzani van de Koerdische Regio prees de Iraans-Koerdische partijen tijdens het MERI Forum in 2023. “Ik heb hen meerdere keren ontmoet. Zij maken zich allemaal grote zorgen over de Koerdistan Regio en willen niet dat de regio problemen krijgt.”

Stemmen uit de oppositie

Een bron binnen de Kurdistan Freedom Party (PAK) vertelde aan The New Region dat “tot nu toe geen enkele officiële bron binnen de Koerdische Regionale Regering deze kwestie met de Kurdistan Freedom Party heeft besproken.”

“De eisen en pogingen van Iran zijn onmenselijk. Hoewel wij niet namens de KRG kunnen spreken, zijn wij ervan overtuigd dat de Koerdische Regionale Regering deze onmenselijke eis zal afwijzen.”

Ook andere Iraans-Koerdische partijen verklaarden dat zij hierover geen instructies van de KRG hadden ontvangen.

“De mogelijkheid dat de Islamitische Republiek Iran vijandige acties onderneemt tegen Iraans-Koerdische politieke partijen in de Koerdische Regio van Irak mag niet worden uitgesloten, aangezien dergelijke dreigingen al jarenlang bestaan,” zei Salah Bayaziddi, vertegenwoordiger van Komala in de Verenigde Staten, tegen The New Region.

“De informatie die momenteel circuleert lijkt echter grotendeels afkomstig van sociale media en is nog niet onafhankelijk of officieel bevestigd. Totdat geloofwaardig bewijs of officiële bevestiging beschikbaar is, moeten deze berichten met de nodige voorzichtigheid worden benaderd. Tegelijkertijd moeten ze serieus worden genomen, gezien het langdurige patroon van dreigementen en aanvallen van de Islamitische Republiek tegen Koerdische politieke groeperingen. Waakzaamheid is belangrijk, maar zonder definitieve conclusies te trekken op basis van onbevestigde informatie.”

Een veranderend regionaal speelveld

In maart 2023 ondertekenden Irak en Iran een veiligheidsovereenkomst waarin Bagdad toezegde Koerdische oppositiegroepen te ontwapenen en de controle langs de gezamenlijke grens te versterken. Teheran waarschuwde destijds voor militaire actie als de overeenkomst niet effectief zou worden uitgevoerd. Vorig jaar verhuisden de Iraans-Koerdische oppositiegroepen in het kader van deze overeenkomst naar nieuwe kampen in Silemani.

De Iraakse nationale veiligheidsadviseur Qasim al-Araji (inmiddels vervangen door Qasim al-Aboudi) bezocht op 18 juni 2026 Silemani aan het hoofd van een hoge veiligheidsdelegatie om de uitvoering van de overeenkomst te bespreken.

Tijdens de recente Amerikaans-Israëlische oorlog tegen Iran kregen de Iraans-Koerdische oppositiegroepen te maken met honderden drone- en raketaanvallen, waarbij negen leden omkwamen. Op 28 juni werd bovendien een hooggeplaatst lid van PAK dood aangetroffen in een hotel in Hewler. De partij stelt dat hij door Teheran is vermoord.

Victoria Taylor, voormalig Amerikaans diplomaat en huidig directeur van het Iraq Initiative van de Atlantic Council, vertelde aan The New Region dat de mediaberichten en latere uitspraken van Amerikaanse president Donald Trump over het bewapenen van Iraanse Koerden de Iraanse verdenkingen verder hebben aangewakkerd dat Israël en de VS de groepen willen gebruiken om een opstand uit te lokken.

“De oorlog heeft de eerdere status quo tussen Irak en Iran verstoord. De Iraakse regering had de groepen van de grens verwijderd en beloofd hen ervan te weerhouden aanvallen op Iran uit te voeren. We kunnen extra diplomatieke druk op Bagdad en Hewler verwachten, evenals aanhoudende militaire aanvallen op de Iraans-Koerdische groepen, totdat zij Irak verlaten of Teheran ervan overtuigd is dat zij voldoende zijn ingeperkt.”

Kamaran Palani, onderzoeker en hoofd van de UK and EU Policy Unit bij het Middle East Peace and Security Forum (MEPS), vertelde aan The New Region dat Iran momenteel met tal van binnenlandse en regionale problemen kampt en dat de huidige overeenkomst met de VS fragiel blijft en tijd nodig heeft om te stabiliseren.

“Zodra Teheran deze regionale kwesties heeft aangepakt en meer duidelijkheid heeft gekregen, zal het waarschijnlijk meer druk uitoefenen op de Iraakse regering en de Koerdische Regionale Regering om harder op te treden tegen de Iraans-Koerdische groepen. De komende maanden zullen op dit punt cruciaal zijn. Iran blijft de Koerdische Regio en Irak in bredere zin zien als belangrijke veiligheidsuitdagingen.”

Palani benadrukte echter dat het voor Iran beter zou zijn om tot een vergelijk met de Iraans-Koerdische oppositiegroepen te komen, omdat de Koerdische kwestie in Iran losstaat van geopolitieke ontwikkelingen, zoals de recente oorlog tussen de VS en Iran.

De afgelopen dagen waren er ook berichten over gevechten tussen de Partij voor een Vrij Leven in Koerdistan (PJAK) en de Iraanse Revolutionaire Garde (IRGC), onder meer bij Mehabad en Baneh. Het semi-officiële Iraanse persbureau Fars meldde op 27 juni dat twee Iraanse veiligheidsfunctionarissen waren omgekomen en vijf anderen gewond waren geraakt bij een gewapende aanval nabij Baneh.

“Ik denk dat de weg vooruit een pragmatische en realistische benadering van alle partijen vereist, inclusief de Koerden, om tot een politieke consensus te komen waarbij gewapende confrontaties voorlopig worden uitgesloten. Teheran moet daarnaast een pragmatische houding aannemen tegenover de Koerden in het algemeen en hen politiek tegemoetkomen.”

Bron: The New Region