Nieuwe documenten onthullen verdrijving van Koerden in Kirkuk
De Hoge Nationale Commissie voor Rekening en Rechtvaardigheid publiceerde maandag officiële documenten waaruit blijkt dat het Baath-regime in 1999 tientallen Koerdische en Turkmeense families uit Kirkuk heeft verdreven. De stukken, die de commissie op Facebook deelde, beschrijven een “systematisch migratieplan” waarbij veiligheid als enige rechtvaardiging werd opgevoerd.
Uit de documenten blijkt dat tussen januari en augustus 1999 vijf afzonderlijke bevelen zijn uitgevaardigd, elk gericht op de uitzetting van gezinnen uit Kirkuk. Binnen enkele dagen moesten zij hun huizen verlaten en verhuizen naar Sulaimani. Alleen meubels mochten worden meegenomen; elektrische apparaten en onroerend goed werden in beslag genomen als zogenoemd “staatsbezit.”
Geschiedenis van Arabisering
De onthulling past binnen een bredere context van gedwongen demografische veranderingen in Kirkuk en omliggende gebieden. Reeds in 1975 verklaarde de Iraakse regering Koerdische dorpen tot oliegebieden en ontnam bewoners hun landrechten. Twee jaar later werden deze gebieden door decreet herverdeeld onder Arabische kolonisten.
Onder Saddam Hoessein intensiveerde dit beleid met als doel Kirkuks etnische samenstelling blijvend te veranderen en zo de controle over de olievoorraden veilig te stellen. Tussen de jaren ’70 en 2003 werden tienduizenden Koerden, Turkmenen en Assyriërs gedwongen verdreven en vervangen door Arabische families.
Artikel 140 en moeizame uitvoering
Na de val van het regime in 2003 werd Artikel 140 van de Iraakse grondwet ingevoerd om deze demografische ingrepen ongedaan te maken. De uitvoering verloopt echter traag. Hoewel het Revolutionaire Raad van de Baath officieel werd ontbonden, zijn veel decreten tot op heden niet formeel ingetrokken.
In januari 2025 nam het Iraakse parlement een wet aan om land terug te geven dat destijds van Koerden en Turkmenen werd geconfisqueerd. Het gaat om ongeveer 300.000 dunam (ruim 750 km²) in Kirkuk en andere betwiste gebieden. De wet bouwt voort op een besluit van de ministerraad uit 2023 om Baath-decreten in te trekken.
Wachten op herstel
Hoewel het ministerie van Justitie in maart een speciale commissie instelde om de uitvoering te begeleiden en alle landtransacties in Kirkuk opschortte, geven lokale boeren aan dat zij nog steeds wachten op daadwerkelijke teruggave. Minister Khalid Shwani beloofde dat de uitvoering “binnen twee maanden” zou starten, maar concrete stappen zijn nog beperkt.
Collectief geheugen en rechtvaardigheid
De commissie benadrukte dat de documenten meer zijn dan droge feiten en cijfers. “Het gaat om echte verhalen van gezinnen die uit hun huizen zijn gerukt,” aldus de verklaring. Het vastleggen en openbaar maken van dit soort archieven wordt gezien als essentieel om het collectieve geheugen te bewaren en te voorkomen dat dergelijke tragedies opnieuw plaatsvinden.
