Nieuw rapport: vervolgingen in Afrin gaan door onder nieuw Syrisch bestuur

>>> Een nieuw rapport schetst een zwaar beeld van de situatie in Afrin en stelt dat willekeurige arrestaties, foltering, verdwijningen en afpersing ook onder het nieuwe Syrische bestuur doorgaan.

Een nieuw rapport schetst een zwaar beeld van de mensenrechtensituatie in Afrin en stelt dat ernstige misstanden daar niet zijn gestopt na de val van het oude Syrische regime. Volgens het rapport gaan willekeurige arrestaties, foltering, gedwongen verdwijningen, afpersing en inbeslagname van eigendommen nog altijd door. Daarmee zou de bevolking van Afrin ook onder het overgangsbestuur geconfronteerd blijven met een systeem van structureel geweld en angst.

Geen losstaande incidenten, maar een vast patroon
Volgens het rapport zijn de schendingen in Afrin al sinds 2018 niet meer los te zien van oorlogsomstandigheden alleen. De beschreven misstanden zouden zijn uitgegroeid tot een vast onderdeel van een veiligheidsstructuur die zich in de loop der jaren heeft verankerd. De auteurs stellen dat willekeurige detentie, mishandeling, verdwijningen, gijzeling voor losgeld, etnische discriminatie en onteigening niet incidenteel plaatsvinden, maar systematisch zijn geworden.

Oude netwerken bleven overeind
Een van de zwaarste conclusies in het rapport is dat de machtsstructuren in Afrin na de politieke overgang grotendeels intact zijn gebleven. Groepen die al langer in verband worden gebracht met grove schendingen zouden niet zijn ontmanteld, maar juist zijn opgenomen in de nieuwe staatsstructuren. Volgens het rapport is er tijdens dit proces geen echte verantwoording afgelegd en zijn geen serieuze onafhankelijke onderzoeken ingesteld naar eerdere misdrijven.

Straffeloosheid krijgt volgens rapport een officiële vorm
Daarmee, zo luidt de waarschuwing, is de oude cultuur van straffeloosheid niet verdwenen, maar in een nieuwe vorm verdergezet. Het rapport stelt dat commandanten tegen wie zware beschuldigingen bestaan niet uit hun functies zijn gehaald. In plaats daarvan zouden verschillende structuren een officiële positie hebben gekregen binnen het nieuwe veiligheidsapparaat. Dat wordt omschreven als een gevaarlijke institutionalisering van voortdurende straffeloosheid.

Zelfde checkpoints, zelfde cellen, zelfde angst
Volgens getuigenissen die in het rapport zijn verwerkt, zien veel inwoners in de praktijk weinig verschil met eerdere jaren. Mensen zouden nog steeds te maken hebben met dezelfde checkpoints, dezelfde detentieplekken en in veel gevallen zelfs dezelfde gewapende figuren. Juist dat voedt onder burgers het gevoel dat de overgang geen echte bescherming heeft gebracht.

Overgang zonder gerechtigheid dreigt nieuwe crisis te worden
Het rapport waarschuwt dat het uitstellen van verantwoording in naam van stabiliteit de problemen juist kan verdiepen. Gewapende netwerken die tijdens de oorlog macht opbouwden, zouden zonder toezicht zijn doorgeschoven naar de nieuwe orde. Daardoor groeit het risico dat willekeur, intimidatie en geweld blijvende onderdelen worden van het dagelijks bestuur.

Probleem raakt niet alleen Afrin
De bevindingen beperken zich volgens het rapport niet tot Afrin alleen. Er wordt gesteld dat ook elders in Syrië oorlogswerken en gewapende netwerken zonder verantwoording in staatsstructuren dreigen te worden opgenomen. Dat ondermijnt volgens de auteurs het beginsel van rechtsstaat in heel Syrië en verkleint de kans op echte gerechtigheid voor slachtoffers.

Alle daders moeten worden onderzocht
Een centraal punt in het rapport is dat een toekomstig systeem van rechtvaardigheid in Syrië zich niet uitsluitend mag richten op misdaden van het oude regime. Ook andere gewapende actoren die tijdens de oorlog ernstige schendingen hebben gepleegd, moeten volgens de auteurs onderwerp worden van onafhankelijke onderzoeken. Gebeurt dat niet, dan dreigt een vorm van selectieve rechtspraak die nieuwe spanningen kan veroorzaken.

Terugkeer van burgers blijft onder druk
Het rapport maakt ook duidelijk dat de huidige veiligheidssituatie directe gevolgen heeft voor de bevolking. Veel ontheemden zouden nog altijd bang zijn om naar Afrin terug te keren. Sommige families weten al jaren niet wat er met verdwenen familieleden is gebeurd. Dat wantrouwen raakt volgens het rapport niet alleen individuele levens, maar ook terugkeer, verzoening en wederopbouw van de regio.

Willekeurige arrestaties als basis van het systeem
Volgens de bevindingen vormen willekeurige arrestaties een van de kernpunten van het misbruik in Afrin. Burgers zouden zonder gerechtelijk bevel zijn opgepakt aan checkpoints, tijdens nachtelijke invallen, op hun werk of bij pogingen om naar hun woongebied terug te keren. Vooral eind 2024 en begin 2025 zouden terugkerende burgers extra doelwit zijn geworden. Veel arrestanten zouden dagenlang zijn vastgehouden zonder contact met hun familie, terwijl sommigen nooit officieel werden geregistreerd.

Arrestatie als middel voor intimidatie en geld
De detenties zouden vaak niet alleen zijn ingezet om veiligheidsredenen, maar ook als middel voor intimidatie, onderdrukking en financieel gewin. Volgens het rapport vielen gewapende groepen woningen binnen, sloegen deuren in, mishandelden familieleden en namen geld en waardevolle bezittingen mee. In sommige gevallen zouden families niet eens te horen hebben gekregen waar hun naasten naartoe waren gebracht.

Scholen en burgergebouwen omgevormd tot gevangenissen
Een ander zwaar onderdeel van het rapport gaat over het netwerk van onofficiële detentiecentra in Afrin. Volgens de beschrijving zijn scholen, olijffabrieken, loodsen, handelsgebouwen en in beslag genomen woningen in de loop van de jaren gebruikt als plekken voor opsluiting, ondervraging en mishandeling. Daarmee zouden gewone burgerlocaties zijn veranderd in instrumenten van repressie.

Foltering als systematische praktijk
Volgens getuigenverklaringen is foltering in Afrin niet uitzonderlijk, maar systematisch toegepast. Daarbij wordt gesproken over zware mishandeling, elektrische schokken, ophanging, brandwonden, uithongering, vernedering en dreiging met seksueel geweld. In sommige gevallen zou foltering ook zijn gebruikt om families onder druk te zetten en losgeld af te dwingen.

Zieke gevangenen zonder zorg
Het rapport beschrijft daarnaast dat medische verwaarlozing een terugkerend patroon is geworden. Zieke gevangenen zouden geen behandeling hebben gekregen, terwijl hygiëne in detentiecentra zeer slecht zou zijn. Ook vrouwen in gevangenschap zouden in bijzonder kwetsbare omstandigheden zijn vastgehouden, onder meer tijdens zwangerschap of samen met kinderen.

Gedwongen verdwijningen blijven voortduren
Gedwongen verdwijning wordt in het rapport omschreven als een van de kernkenmerken van het veiligheidsmodel in Afrin. Veel arrestanten zouden volledig van hun families zijn afgesneden, zonder dat bekend werd gemaakt waar zij vastzaten. Sommige namen zouden foutief in documenten zijn gezet, anderen zouden tussen verschillende groepen zijn verplaatst, waardoor elk spoor verdween. Voor families betekent dat jarenlange onzekerheid over leven of dood.

Schendingen dragen ook een etnische lading
Volgens het rapport hebben veel van de misstanden ook een duidelijke etnische dimensie. Koerdische burgers zouden stelselmatig zijn verdacht gemaakt met beschuldigingen over banden met Koerdische strijdkrachten of de autonome administratie. Tijdens verhoren zou hun identiteit zijn vernederd en zouden beledigingen met een etnische lading zijn gebruikt.

Demografische en culturele druk op Afrin
Het rapport verbindt de veiligheidsmisstanden ook aan een breder patroon van demografische en culturele druk. Inbeslagname van eigendommen, gedwongen ontheemding, aantasting van culturele plaatsen en druk op de Koerdische taal worden beschreven als onderdelen van een systematisch beleid. Daarmee zou niet alleen de veiligheid van burgers worden geraakt, maar ook het culturele karakter van Afrin.

Detentie groeide uit tot verdienmodel
Een van de hardste bevindingen is dat het detentiesysteem in Afrin volgens het rapport ook een economisch model is geworden. Families zouden grote bedragen hebben moeten betalen om verwanten vrij te krijgen. In andere gevallen zouden huizen of stukken land verloren zijn gegaan. Daarnaast wordt beschreven dat tijdens invallen werd geplunderd en dat in beslag genomen woningen later door gewapende groepen zelf werden gebruikt. Zo zou in Afrin een parallelle oorlogseconomie zijn ontstaan.

Oproep tot onafhankelijk toezicht en echte verantwoording
Aan het einde waarschuwt het rapport dat deze situatie ernstige gevolgen kan hebben zolang straffeloosheid blijft bestaan. Het pleit voor onafhankelijk toezicht op alle veiligheidsstructuren die met het overgangsbestuur zijn verbonden, sluiting van onofficiële detentiecentra, onafhankelijke onderzoeken naar foltering en verdwijningen en verwijdering van commandanten tegen wie zware beschuldigingen bestaan. Volgens de auteurs kan Syrië alleen richting echte rechtvaardigheid bewegen als alle oorlogsmisdaden worden onderzocht, ongeacht door wie ze zijn gepleegd.