Hypocrisie ten top: Koerdische ondernemer hoofdsponsor van Turkse voetbalclub
De Amerikaanse yoghurtmiljardair Hamdi Ulukaya, geboren in 1972 in het Koerdische dorp İliç (Erzincan), heeft vorige week zijn merk Chobani gepresenteerd als nieuwe hoofdsponsor van Fenerbahçe, met naam- en shirtsponsorovereenkomsten die wellicht tot 120 miljoen euro waard zijn. Het is een geopolitieke stap die botst met zijn eigen verleden, als vluchteling uit Turkije, prominent pleitbezorger van Koerdische rechten, en filantroop die zich onvermoeibaar inzet voor marginaliserende gemeenschappen.
De reddende vlucht en voedselimperium
In zijn jeugd leerde hij op de alpachtige boerderij van zijn familie yoghurt en kaas maken, producten met diepe historische wortels in de Koerdische traditie. Europa’s lotgevallen waren verre van toekomstmuziek: hij groeide op in een klimaat van assimilatiepolitiek waarbij Koerdisch sprak, beschouwd werd als “Berg-Turks”, en Koerdische culturele vorming verboden was.
Ulukaya vertrok naar de Verenigde Staten in 1994: deels voor studie (aan de University at Albany), deels om politieke redenen. Hij verklaarde ooit in een interview dat hij Turkije verliet omdat hij “Kurd was en serieus opkwam voor Koerdische rechten”, een bewering die in Turkse nationalistencampagnes nog steeds aan de kaak wordt gesteld als anti-Turks sentiment.
In New York begon hij een kaasfabriek, en in 2005 kocht hij een failliete yoghurtfabriek in South Edmeston, New York. De productie van Chobani nam binnen vijf jaar over de miljard dollar omzet aan, waarmee het merk de Amerikaanse yoghurtmarkt domineerde. Ulukaya liet 10 % van de winst naar filantropische projecten vloeien, waaronder duurzame werkgelegenheid voor vluchtelingen via The Tent Partnership; in 2014 schonk hij 2 miljoen dollar aan hulp voor Syrië’s Koerdische stad Kobanê tijdens de IS-bezetting.
Een fervent Fenerbahçe-fan, nu hoofdsponsor van Turkse grootmacht
Uit zijn eigen woorden blijkt dat hij als kind luisterde naar Fenerbahçe-wedstrijden op de radio en dat hij al lang een trouwe fan is, iets dat hij tweette kort nadat hij bekendmaakte de hoofdsponsor van de club te worden. Volgens zijn Wikipedia-pagina is hij een “die-hard Fenerbahçe fan” en een goede vriend van president Ali Koç.
Dat persoonlijke poulegevoel werd nu officieel: zijn Chobani-logo siert straks het gloednieuwe stadion en de uithangborden van Fenerbahçe tijdens Europese wedstrijden, in een overeenkomst die vijf jaar naamrechten (€10 miljoen per jaar) en shirtsponsoring omvat. Blogging media beschrijven dit als de grootste brandingsovereenkomst in de Turkse sportgeschiedenis.
Atatürk, Fenerbahçe en Koerden: symboliek met schaduwzijde
Fenerbahçe is niet zomaar Turkse voetbalclub; al sinds de onafhankelijke strijd tegen de bezetters wedijverde het team met Britse bezettingstroepen en werd het geliefd door Mustafa Kemal Atatürk. In 1934 kreeg het zelfs toestemming om een beeld van Atatürk in het stadion op te richten – een uniek eerbetoon dat de verbinding met het seculiere Republikeinse gedachtegoed onderstreept.
Toch heeft die houding weinig warme betekenissen opgeleverd voor Turkse Koerden. Terwijl Fenerbahçe door velen in Istanbul en Midden-Anatolië wordt gesteund, is er in Koerdische steden en diaspora geen koesterrelatie. Zo verklaarde een onderzoeker aan het Moshe Dayan Center: “Fenerbahçe was wel de ‘Turkse vertegenwoordiger’, terwijl Amedspor de ‘vertegenwoordiger van de Kurden’ was… vanuit Koerdisch perspectief de onderdrukten.” In 2023 werden supporters van Amedspor zelfs uitgesloten bij wedstrijden tegen Fener, hetgeen de diepte van de scheiding illustreert.
De hypocrisie: eerst kritiek, nu commercieel verbond
Het wrange contrast is dat Ulukaya jarenlang publiekelijk sprak over de onderdrukking van Koerden in Turkije en zichzelf positioneerde als vluchteling van die onderdrukking. Zijn Chobani-miljoenen voedden in Amerikaanse fabrieken vluchtelingen, waaronder Koerden, die hij activeerde tot zelfstandig werkende burgers.
Tegelijkertijd gaat zijn naam, al dan niet indirect, schuil achter de grootste club in Istanbul, een club die regelmatig sancties kent voor spelers of supporters met Koerdische symboliek. In 2022 werd een nieuw contract van een Duits-Koerdische voetballer verbroken enkel wegens een sociale-mediapost met de vlag van Irak Koerdistan. Fenerbahçe maakte zélf overtuigend duidelijk dat de PKK-vlag werd afgewezen, tot financieel verlies aan de speler toe.
Dat Ulukaya diezelfde club nu financieel ondersteunt, is in Koerdische en progressieve kringen gezien als een onvergeeflijke zelfverloochening. Zeker nu Turkse staatsmedia en politici gebruik maken van zijn verklaring dat hij Turkije ontvluchtte “omdat hij Koerdisch was”, om zijn sponsoring als “ondankbaar” of “anti-Turks” af te schilderen.
Wat zijn de gevolgen van deze deal?
Voor zijn bedrijf: Chobani’s impact op de Amerikaanse markt en Ulukaya’s reputatie in de Verenigde Staten lijkt standvastig. Maar in Turkse media escaleerde de kritiek snel: ultra-nationalistische fans riepen op tot boycots en noemden hem een verrader. President Erdoğan ontving hem na de sponsorpresentatie op het presidentiële paleis, wat deels bedoeld was om de NeuerBaarheid van de deal te legitimeren – maar het fungeerde evenzeer als symbolisch sluitstuk van diens “hervonden” PKK-vrede (die eind 2024 begon).
Voor de Koerdische gemeenschap kan de deal ernstige schade veroorzaken. Ulukaya’s steun aan Soest voelen velen als hypocrisie: hoe kan iemand die strijdt tegen onderdrukking, nu net diezelfde institutionele structuren alimenteren? Is sport dan wél neutraal? Ahem. Velen vrezen dat zijn stap ruimte biedt voor Turkse nationalistische framing en het negeren van remonstranten in Erivan, Diyarbakir of Amed.
En voor Chobani zelf: het bedrijf staat stevig op de Amerikaanse voedingsmarkt, maar er is ook een potentieel reputatierisico. De merknaam, afgeleid uit het Turks, hangt nu nauw samen met een partij die menigeen beschouwt als symbool van institutioneel Turkse machtsstructuren. In een tijd van geopolitieke polarisatie kan dat consumenten vervreemden.
Slotbeschouwing
De sponsordeal tussen Ulukaya / Chobani en Fenerbahçe is op papier een commerciële win-winsituatie: Turkse miljoenen voor de club, deur naar de Turkse markt voor Chobani. In werkelijkheid is het een moreel mijnenveld: de gedreven pleiter voor vluchtelingen en Koerdische rechten financiering van een club die structureel deel uitmaakt van het Turkse nationalistische identiteitsspel.
Het zet de vraag centraal: hoeveel compromissen kan een publieke figuur maken alvorens de eigen ideologische houdkracht verloren gaat? In de Fenerbahçe-jurk zichtbaar voor miljoenen, toont zich de spanning tussen verleden en geld, identiteit en macht. Het getuigt van geopolitieke hypocrisie, zoals sporthooligans dit ook feilloos kunnen bespelen. Wat had Ulukaya wél kunnen doen? Een Koerdische voetbalclub sponsoren. Simpel.
