Bloedige machtsstrijd in Slemani: arrestatie van Lahur Talabani zet Koerdische politiek op scherp

Een nachtelijke militaire operatie in de Koerdische stad Slemani heeft dit weekend geleid tot de arrestatie van voormalig PUK-leider Lahur Talabani. De aanval, die volgens ooggetuigen uren duurde en waarbij zware wapens werden ingezet, heeft de toch al fragiele politieke verhoudingen binnen zuid-Koerdistan verder op scherp gezet.

Volgens officiële cijfers kwamen drie strijders van de Patriotic Union of Kurdistan (PUK) om het leven en raakten 19 gewond. Maar bronnen binnen de Koerdische media spreken van een aanzienlijk hoger dodental aan de zijde van Lahur Talabani’s loyalisten. Een anonieme bron vertelde aan televisiezender Kurdistan24 dat mogelijk 30 tot 40 leden van de Dûpişk militie, een eenheid trouw aan de afgezette leider bij de gevechten zijn omgekomen.

Vier uur strijd rond Lalezar Hotel
Het zwaartepunt van de confrontatie lag rond het Lalezar Hotel, dat fungeerde als hoofdkwartier van Lahur Talabani en zijn nieuwe partij, het People’s Front. In de vroege ochtend omsingelden zwaarbewapende PUK eenheden, ondersteund door tanks en pantservoertuigen, het gebouw. Binnen enkele uren veranderde de wijk Serçinar in een slagveld. Er werden Doshka’s (zware machinegeweren) en zelfs raketten gebruikt, terwijl later op de ochtend ook melding werd gemaakt van een drone-aanval op een PUK-commandohoofdkwartier elders in de stad.

De operatie werd officieel gerechtvaardigd met een arrestatiebevel, uitgevaardigd door de rechtbank van Slemani op basis van artikel 56 van het Iraakse Wetboek van Strafrecht, dat betrekking heeft op criminele samenzweringen en bedreiging van de openbare veiligheid. Maar volgens critici had de operatie weinig van een ordentelijke politietaak en alles van een partijpolitieke afrekening.

Regionale regering buitenspel
Opvallend detail: de Koerdische regionale regering (KRG) zegt niet te zijn geïnformeerd over de operatie. Het kantoor van premier Masrour Barzani verklaarde dat het pas op de hoogte werd gebracht tijdens de aanval zelf. “Wij zijn zeer bezorgd en bedroefd over deze gebeurtenissen,” aldus de verklaring. “De wet moet de plaats innemen van partijbesluiten en geweld. Conflicten mogen de stabiliteit van de regio niet langer bedreigen.”

Barzani riep eerder al op tot kalmte en benadrukte dat politieke geschillen via juridische weg moeten worden opgelost, niet met geweld.

Kritiek van mensenrechtenorganisaties
De Onafhankelijke Mensenrechtencommissie in Koerdistan sprak harde woorden. Volgens de commissie had de politie de aangewezen instantie moeten zijn om het arrestatiebevel uit te voeren, niet speciale eenheden en tanks. “Een vier uur durende veldslag midden in een stad is een grove schending van de rechten en de veiligheid van burgers,” aldus de verklaring.

Ook het feit dat de gearresteerde broers Lahur en Polad kort na hun arrestatie in de media werden getoond als krijgsgevangenen, leidde tot kritiek: “Verdachten zijn onschuldig totdat hun schuld door de rechter is bewezen.”

Schokkende beelden op sociale media
De controverse kreeg een extra lading nadat op sociale media beelden opdoken waarop te zien is hoe PUK-strijders arrestanten van Lahur Talabani schoppen, slaan en vernederen. De video’s riepen grote verontwaardiging op: veel Koerden wezen erop dat dit gedrag lijnrecht indruist tegen de Koerdische ‘axlaq’  de morele en culturele waarden van waardigheid en eer. Het incident onderstreept volgens critici hoe ver de escalatie is verwijderd geraakt van een rechtstatelijk proces.

‘Buitgemaakt bezit’
Na de arrestaties namen PUK-troepen direct bezit van eigendommen die aan Lahur Talabani gelieerd zijn. Het hoofdkwartier van Zoom TV werd bestormd, en ook voetbalclub Newroz kwam onder PUK-controle. Shaduman Mala Hassan, lid van Lahur Talabani’s People’s Front, reageerde bitter: “Voor hen zijn dit de buitgemaakte goederen van de oorlog.”

Op de vraag of zijn partij juridische stappen zou ondernemen, zei hij weinig vertrouwen te hebben in de Koerdische rechtbanken: “Zelfs de PUK-leider zegt dat hij niet in de rechtbanken gelooft. Hoe zouden wij dan wel vertrouwen kunnen hebben? Het is alsof een lam bij de slager een klacht indient.”

Internationale bezorgdheid
De gebeurtenissen hebben de aandacht getrokken van internationale actoren. Zowel de Verenigde Staten, de VN-missie UNAMI als buurland Turkije riepen op tot terughoudendheid en dialoog.

Machtstrijd sinds 2021
De arrestatie vormt het hoogtepunt van een machtsstrijd die al sinds 2021 woedt binnen de PUK. Dat jaar zette Bafel Talabani zijn neef Lahur Talabani opzij als medevoorzitter van de partij. Waarna Lahur een eigen beweging startte: het People’s Front. De machtsstrijd, die lange tijd sluimerde, is nu uitgemond in openlijke strijd op straat.

De rechtbank van Slemani liet weten dat de aanklacht mogelijk wordt verzwaard. Naast artikel 56 wordt ook gekeken naar artikel 406, dat betrekking heeft op moord en dodelijke verwondingen.

De toekomst van de broers Lahur en Polat is daarmee hoogst onzeker. Hun jongere broer Aras zei de gezondheidstoestand van beide gearresteerden nauwlettend in de gaten te houden, maar noemde de arrestatiebevelen “volstrekt ongegrond”.

Wat rest, is een stad die wakker werd in oorlogssfeer en een regio die vreest dat partijgeweld opnieuw de bovenhand krijgt boven de instellingen van de staat.