Bagdad wil spoeddeaal met Koerdische Regio om Kirkuk-olie via Ceyhan te exporteren

De Iraakse regering probeert op korte termijn een akkoord te sluiten met de Koerdische Regionale Overheid (KRG) om ruwe olie uit de noordelijke Kirkuk-velden via pijpleidingen in de Koerdische Regio naar de Turkse Middellandse Zeehaven Ceyhan te vervoeren. De inzet is om een deel van de miljardenverliezen te beperken nu exportstromen in het zuiden onder druk staan door de regionale oorlog en verstoringen in de scheepvaart, waaronder problemen rond de Straat van Hormuz.

Plan: Kirkuk via Koerdisch pijpleidingsysteem naar Turkije
Het voorstel draait om het gebruik van het noordelijke pijpleidingsysteem dat vanuit het Kirkuk-gebied door de Koerdische Regio richting Turkije loopt, waarna de olie via Ceyhan de wereldmarkt op kan. Bagdad ziet dit als de meest directe alternatieve route buiten de Golf, nu de primaire infrastructuur in het zuiden kwetsbaar is geworden.

Productie teruggevallen tot circa 1,4 miljoen vaten per dag
De Iraakse olieminister Hayan Abdel-Ghani zei dat de nationale productie is gedaald tot ongeveer 1,4 miljoen vaten per dag. Dat is volgens betrokkenen minder dan een derde van het niveau van vóór de recente escalatie, waardoor zowel inkomsten als export capaciteit zwaar onder druk staan.

Aanleiding: aanvallen bij Basra en stillegging olieterminals
Een belangrijk deel van de verstoring komt door aanvallen op maritieme scheepvaart in het zuiden. Na incidenten met olietankers in de buurt van de export hub Basra zouden autoriteiten eerder deze week de activiteiten bij de olieterminals hebben stilgelegd. Daarmee werd de kwetsbaarheid van Irak’s zuidelijke export corridor extra zichtbaar.

Irak leunt zwaar op olie-inkomsten
De druk is hoog omdat olie-export naar schatting goed is voor ongeveer 90 procent van de staatsbegroting en het nationale inkomen. Als zuidelijke routes langer uitvallen, blijven de opties beperkt, waardoor Bagdad sneller naar het noorden kijkt.

Bagdad vroeg om minimaal 100.000 vaten per dag
Het Iraakse ministerie van Olie zou de KRG formeel hebben benaderd met het verzoek om ten minste 100.000 vaten per dag uit Kirkuk via bestaande pijpleidingen naar Ceyhan te pompen. Daarmee kan Irak een deel van de exportstroom herstellen, al blijft het volume beperkt vergeleken met het zuiden.

KRG staat open, maar koppelt het aan economische voorwaarden
Koerdische onderhandelaars geven aan dat Erbil bereid is mee te werken, mits een aantal maatregelen van Bagdad wordt teruggedraaid. De KRG zou een model voorstellen waarbij zij zowel Kirkuk-olie als olie uit velden in de Koerdische Regio faciliteert, op voorwaarde dat Bagdad een recente beperking op dollar stromen richting de Regio opheft en handelsgerelateerde inkomstenstromen herstelt.

Pijpleiding is strategisch, maar politiek gevoelig
Het traject staat bekend als de Kirkuk–Ceyhan pijpleiding, ook wel de Irak–Turkije ruwe-olie pijpleiding genoemd, met een lengte van ongeveer 970 kilometer. Het is decennialang Irak’s belangrijkste noordelijke exportroute geweest. Tegelijk blijft het dossier politiek beladen door eerdere geschillen tussen Bagdad en Hewler over exportbevoegdheden en inkomstenverdeling.

Achtergrond: exporthervatting in september 2025 na lange stop
De oliedoorvoer richting Ceyhan kwam in september 2025 weer op gang na een pauze van ruim twee jaar. Die onderbreking volgde op een arbitrage-uitspraak in Parijs, waarbij eerdere Koerdische export buiten Bagdad om werd gezien als strijdig met federale bevoegdheden over olieverkoop. De huidige crisis brengt beide kanten opnieuw aan tafel, maar fundamentele meningsverschillen zijn nog niet weg.

Beperkte verlichting: 100.000 vaten is een fractie van Basra
Analisten waarschuwen dat de noordelijke route hooguit een gedeeltelijke oplossing biedt. Een voorgesteld volume van 100.000 vaten per dag is ruwweg 6 procent van de 3,3 miljoen vaten per dag die in februari via Basra werden verscheept. Het kan dus wat lucht geven, maar het kan de uitval van het zuiden niet vervangen.

Risico voor binnenlandse bevoorrading en raffinaderijen
Een extra aandachtspunt is dat Kirkuk-olie ook belangrijk is voor binnenlandse raffinaderijen en energievoorziening. Als meer Kirkuk-olie richting export gaat, kan dat tekorten veroorzaken voor de binnenlandse industrie. Een compensatie zou dan via aanvoer uit Basra naar het noorden moeten komen, maar het is onzeker of de infrastructuur voldoende capaciteit heeft om grote volumes van zuid naar noord te verplaatsen.

Breder veiligheidsbeeld: aanvallen raken ook diplomatie en bases
De energiecrisis speelt niet los van de veiligheidssituatie. In dezelfde periode zijn in Irak ook meldingen geweest van incidenten rond diplomatieke en militaire locaties, waaronder schade binnen het terrein van de Amerikaanse ambassade in Bagdad en herhaalde dreigingen richting Amerikaanse faciliteiten in de buurt van Erbil International Airport. Dat vergroot de druk op Bagdad om economisch te stabiliseren zonder verder in het conflict te worden getrokken.

Andere opties blijven lastig: Syrië of Aqaba-plan
Naast de noordelijke pijpleiding worden ook andere routes besproken, zoals export via Syrië. Die opties brengen echter grote technische en politieke problemen met zich mee. Eerder onderzocht Bagdad ook een pijpleiding van zuidelijke velden naar de Jordaanse haven Aqaba aan de Rode Zee, om de Straat van Hormuz te omzeilen, maar dat project liep vast door financiering en veiligheid. Transport over de weg naar Aqaba wordt genoemd als noodoplossing, maar vereist complexe logistieke afspraken met de Koerdische Regio en buurlanden, en kan de schaal van Basra niet benaderen.