Al-Kadhimi: ‘Scotland-model’ kan relatie Bagdad–Koerdistan opnieuw vormgeven

Voormalig Iraaks premier Mustafa al-Kadhimi heeft een nieuw model voorgesteld om de verhouding tussen Bagdad en de Koerdische Regio te herdefiniëren. In een interview met Al-Ahd TV verwees hij naar de relatie tussen het Verenigd Koninkrijk en Schotland als voorbeeld en stelde hij dat de Koerdische Regio meer bevoegdheden zou moeten krijgen om haar eigen zaken zelfstandiger te beheren.

‘Sinds 1991 een bijzondere status’
Al-Kadhimi benadrukte dat de Koerdische Regio al sinds 1991 een uitzonderlijke positie inneemt binnen Irak. Volgens hem roept dat een fundamentele vraag op over de precieze staatsrechtelijke status van de regio. Hij noemde daarbij verschillende opties en liet doorschemeren dat de huidige situatie niet scherp genoeg is afgebakend, wat telkens opnieuw tot frictie leidt.

Oproep tot ‘echte dialoog’ en wederzijds respect
Volgens Al-Kadhimi is een “oprechte dialoog” nodig met de Koerdische Regio om de status van de regio helder te definiëren en om de relatie te baseren op wederzijds respect. Hij pleitte ervoor om niet telkens in ad-hoc deals te vervallen, maar een structureel kader te creëren waar beide kanten zich in herkennen.

Strategie in Bagdad, ruimte in Erbil
In zijn vergelijking met Schotland stelde Al-Kadhimi dat de Koerdische Regio onderdeel is van Irak en dat samenleven het uitgangspunt blijft. Tegelijk zei hij dat Schotland binnen het VK een mate van autonomie heeft die volgens hem zelfs groter is dan wat de Koerdische Regio nu in de praktijk krijgt. Zijn voorstel: strategische beslissingen blijven bij de centrale overheid in Bagdad, terwijl de Koerdische Regio een bredere ruimte aan bevoegdheden krijgt en haar specifieke kenmerken worden gerespecteerd.

Meer dan klassieke decentralisatie
Al-Kadhimi maakte duidelijk dat hij de Koerdische federale status ziet als iets dat verder gaat dan gewone decentralisatie. Hij erkende dat sommige mensen zo’n constructie zullen bestempelen als confederatie of verregaande autonomie, maar volgens hem is de terminologie minder belangrijk dan het resultaat: een duidelijke, werkbare afspraak die via dialoog tot stand komt.

Pleidooi voor een nieuw sociaal contract
Naast het Koerdistan-dossier sprak Al-Kadhimi over de noodzaak van een nieuw sociaal contract voor Irak. Hij stelde dat de eerste overeenkomst na 2003 onder complexe omstandigheden tot stand kwam en dat soennitisch-Arabische gemeenschappen daarin onvoldoende betekenisvol zijn meegenomen. Volgens hem moet de volgende fase bestaan uit brede, serieuze gesprekken tussen alle componenten van Irak, zodat de staat stabieler wordt en conflicten structureel kunnen worden verminderd.

Waarom dit voorstel opvalt
De kern van Al-Kadhimi’s boodschap is dat de Koerdische Regio niet ‘minder’ Irak hoeft te zijn om wél een duidelijke en robuuste positie te krijgen. Een beter afgebakende bevoegdheidsverdeling kan, mits eerlijk uitgevoerd, zorgen voor minder politieke blokkades, voorspelbaar bestuur en meer ruimte voor ontwikkeling, iets waar zowel de Koerdische Regio als de rest van Irak baat bij heeft.