43 jaar na de Barzani-genocide: een misdaad die zorgvuldig door de staat werd georganiseerd

Een Barzani staat bij de kisten met de stoffelijke resten van honderd slachtoffers van de Barzani-genocide, op 30 juli 2022 op de internationale luchthaven van Erbil. De slachtoffers werden later in Barzan herbegraven.

Op 31 juli 1983 begon het Iraakse Ba’ath-regime aan een gecoördineerde operatie waarbij ongeveer 8.000 Barzani-mannen en -jongens werden weggevoerd. Zij werden naar de woestijnen van Zuid-Irak gebracht, geëxecuteerd en in massagraven achtergelaten. De wegvoering en moord op de Barzani’s waren geen op zichzelf staande vergeldingsactie, maar het eindpunt van jarenlange, systematische vervolging door de Iraakse staat.

43 jaar later wachten veel nabestaanden nog altijd op de stoffelijke resten van hun geliefden, volledige openheid over hun lot en erkenning die verder gaat dan woorden.

Jaren van verdrijving en controle

De genocide begon niet plotseling op 31 juli 1983. Het Iraakse regime had de Barzani-bevolking al jaren daarvoor uit haar oorspronkelijke leefgebied verdreven.

Na het instorten van de Koerdische opstand in 1975 werden tienduizenden Barzani’s gedwongen hun dorpen te verlaten. Veel families werden overgebracht naar door de overheid gecontroleerde nederzettingen, waaronder Qushtapa, Bahrka, Harir en Diana. Daar stonden zij onder streng toezicht van de Iraakse veiligheidsdiensten.

De gemeenschappen waren daardoor niet alleen van hun land beroofd, maar ook geconcentreerd op locaties waar het regime hen eenvoudig kon controleren en arresteren. De gedwongen verplaatsingen vormden zo een belangrijke voorbereiding op wat in 1983 zou volgen.

Een operatie in meerdere fases

Op 31 juli omsingelden Iraakse veiligheidstroepen de nederzettingen Al-Quds en Al-Qadisiyah bij Qushtapa. Barzani-mannen en -jongens werden van hun families gescheiden, in voertuigen geladen en afgevoerd. Ook kinderen en ouderen bevonden zich onder de gevangenen.

Daar bleef het niet bij. Op 10 augustus volgde een nieuwe arrestatiegolf in onder meer Harir, Soran, Bahrka en dorpen in het district Mergasur. Op 1 oktober werden huiszoekingen uitgevoerd om mannen op te pakken die tijdens de eerdere operaties aan arrestatie waren ontkomen.

Documenten van het voormalige regime laten zien hoe verschillende onderdelen van het staatsapparaat samenwerkten. Het leger, de Republikeinse Garde, veiligheidsdiensten en gevangenissen waren betrokken bij de arrestaties en deportaties. Tegen honderden gevangenen werden beschuldigingen opgesteld, terwijl de autoriteiten tegelijkertijd opdroegen om hun families niets over de executies te vertellen.

De Barzani’s verdwenen dus niet in de chaos van een oorlog. Zij werden geregistreerd, opgesloten, vervoerd en vermoord door instellingen van de Iraakse staat.

Vermoord in de woestijn

De gevangenen werden onder meer naar de Abu Ghraib-gevangenis en locaties in Zuid-Irak gebracht. Daar werden zij in groepen geëxecuteerd en in massagraven begraven. De meeste families kregen nooit officieel te horen wat er met hun vaders, zonen, broers en echtgenoten was gebeurd.

Pas na de val van Saddam Hussein in 2003 werden in de zuidelijke woestijnen massagraven blootgelegd waarin resten van Barzani-slachtoffers werden aangetroffen. Een deel van de stoffelijke resten is inmiddels geïdentificeerd en in de Koerdische regio herbegraven. Duizenden slachtoffers zijn echter nog altijd niet teruggevonden of geïdentificeerd.

De genocide liet complete gemeenschappen achter zonder een groot deel van hun mannelijke bevolking. Moeders en weduwen moesten hun gezinnen onder moeilijke omstandigheden alleen onderhouden en kinderen groeiden op zonder duidelijkheid over het lot van hun vaders.

 In 2011 erkende het Iraakse Hoge Strafhof de misdaden tegen de Barzani’s officieel als genocide en als misdaad tegen de menselijkheid. Toch zijn veel verantwoordelijken nooit vervolgd en wachten nabestaanden nog altijd op volledige gerechtigheid en compensatie.

Barzan bewaart de herinneringen

In mei 2023 werd in Barzan het Barzani National Memorial geopend. Het complex bestaat onder meer uit een museum en bibliotheek. Aan de hand van foto’s, documenten en persoonlijke voorwerpen vertelt het de geschiedenis van Barzan, Mustafa Barzani en de bredere Koerdische strijd.

Niet ver daarvandaan staat het monument voor de slachtoffers van de Barzani-genocide. Op het terrein liggen honderden geïdentificeerde slachtoffers begraven van wie de stoffelijke resten uit massagraven in Zuid-Irak zijn teruggebracht. Een klein museum toont foto’s, kledingstukken en andere voorwerpen die herinneren aan de mannen en jongens die in 1983 werden weggevoerd.

Voor nabestaanden is het een plek om te rouwen. Voor jongere generaties maakt het een geschiedenis zichtbaar die het Ba’ath-regime jarenlang probeerde uit te wissen.

Het monument kan de slachtoffers niet terugbrengen en vervangt geen gerechtigheid. Wel geeft het hun een blijvende plaats in het land waaruit zij ooit met geweld werden weggevoerd. Zo blijft de herinnering aan de slachtoffers leven en wordt de misdaad van 31 juli 1983 niet vergeten.